Toespraak Dr. Hein Eersel bij de Opening van het Documentatiecentrum

NAKS Launching Documentatiecentrum voor de Afro-Surinaamse Cultuur

Vrijdag 4 mei 2017

Toespraak Dr. Hein Eersel

 

Geachte aanwezigen, Brada nanga Sisa

Lang erop gewacht. Een documentatiecentrum voor de Afro-Surinaamse cultuur.

We weten dat die cultuur bestaat, al heel lang bestaat, maar een centrum voor documentatie, informatie en studie ervan hadden we. niet. Vanaf vandaag hebben we dat centrum. Nu is het onze plicht in- houd daaraan te geven door het uit te bouwen en vooral te gebruiken.

Wat is cultuur en wat de Afro-Surinaamse cultuur? Waar mensen bij elkaar komen en vooral blijven, ontstaat cultuur. Cultuur is in zekere zin antwoord op de omstandigheden en situatie waarin we ons bevinden. Omstreeks 1650 kwamen de eerste Afrikanen in ons land en sinds toen begon de Afro-Surinaamse cultuur. Cultuur is wat we samen maken, denken en doen, met allerlei elementen. De Afrikanen gebruikten Afrikaanse elementen, Europese elementen en elementen die ze in Suriname aantroffen. In sommige aspecten meer of minder van de streek van herkomst van die elementen. We hebben dus Afrika, Amerika en Europa, of beter West-Afrika, het noordelijke deel van Zuid-Amerika en West-Europa, of enger Ghana, Suriname en Nederland. Maar dit laatste is niet juist. Let op, de elementen kunnen van verschillende streken komen, maar het geheel is samenhangend en uniek. De elementen krijgen een nieuwe plaats, een nieuwe betekenis en een nieuwe functie in het geheel. Dat is in alle culturen in de wereld zo.

Een voorbeeld. Het damspel en oorspronkelijke kroondoppen van bierflessen wit en zwart geschilderd tot damschijven, die hun uiteindelijke betekenis en functie krijgen in hun positie in het damspel. Niemand denkt meer aan bier. Een mooier voorbeeld. Het lied ’Ope mi sa go kibri, te nowtu moro mi ’. Oorspronkelijk een lied uit Duitsland met als componist Schubert, de tekst is van de dichter Neumann:

“ Wohin soll ich mich wenden,

wenn Gram und Schmerz mich drücken?”

Het is een lied voor het begin van de Mis. Schubert componeerde de muziek voor de liederen van zijn Deutsche Messe voor de vaste liederen van de Mis: Kyrie, Gloria, Sanctus enz. En daarin heeft: ‘ Wohin soll ich mich wenden ‘ zijn plaats en betekenis.

In Suriname zijn de betekenis en functie van ‘ Ope mi sa go kibri ‘  anders. Het is bij ons een lied voor dedôso en begrafenissen, een troostlied. Niemand in Suriname denkt bij het zingen ervan aan een liturgisch intredelied van de Mis.

Heeft het dan geen zin om naar de oorsprong en herkomst van afzonderlijke cultuurelementen te kijken? Natuurlijk heeft het zin in cultuurhistorisch opzicht. Maar dat is iets anders dan het begrijpen van hun betekenis en functie in een bepaalde cultuur. En dan nog, cultuur is dynamisch en verandert voortdurend, zo ook de cultuurelementen.

U kent het gezegde: Komki kon Yaw, no e nyan na krabasi moro. De krabasi heeft met de komst van de komki een deel van zijn keuken- functie verloren. Het gezegde geeft tevens aan, dat cultuur verandert en zich aanpast.

Cultuur omvat alles. We kunnen over onze cultuur gaan filosoferen: onze geschiedenis, onze talen ( bv de odo ), onze spiritualiteit en de daaruit afgeleide leefregels en sancties ( ethiek, trefu, kaseri, fyofyo, kunu, ), ons gedrag beleefdheidsregels, fa a fiti ) onze sociale organisatie  (famiri, bere, verenigingen), onze economische organisatie ( kasmoni, maar ook ambachten en beroepen), onze culinaire cultuur, kleding  enz. enz. Dit alles omdat we willen weten wie en wat we echt zijn en waarom en hoe we bepaalde dingen doen. Ken uzelf zei men in de oudheid. Maar daarbij moeten we met eigen ogen kijken naar onszelf en niet met een geleende bril, met eigen woorden erover praten en niet met de mond van de buitenstander. Johanna Schouten-Elsenhout waarschuwt ons daarvoor in haar gedicht met de woorden: ´mi e luku na ini mi eygi spikri ‘. En dan, we moeten verder werken aan onze eigen culturele ontwikkeling: behoud, vernieuwing, verfijning en verrijking. Een documentatiecentrum kan ons helpen op die soms lastige zoektocht naar onszelf, en ons leiden in onze culturele ontwikkeling.

Tot slot. Cultuur leer je van je omgeving. Dit betekent, dat, wat we Afro-Surinaamse Cultuur noemen, ongeacht de huidskleur, verinnerlijkt kan zijn door elke Surinamer. Dit geldt voor alle Surinaamse culturen, de Inheemse, de Indo-Surinaamse, de Sino-Surinaamse, de Javaans-Surinaamse, enz. Het kan gewoon, dat iemand met een Hindostaans uiterlijk troki is in een kawinaband en een van-de-buitenkant Creool speelt in een cautalgroep. Het hangt af van waar je bent opgevoed. Het Centrum, dat vandaag geopend wordt, is dus voor alle Surinamers die zoeken naar of meer willen weten over Afro-Surinaamse elementen in hun culturele identiteit. Het is niet alleen voor de Afro-Surinamers naar afstamming.

Brada nanga Sisa, Een documentatiecentrum houdt in: informatie en studie. Het staat en valt met het gebruik ervan door ons allemaal. NAKS gefeliciteerd. Ik wens het centrum veel voorspoed.

 

Dank u.