Stones Have Laws is een uniek portret van de Surinaamse Marrons ★★★★☆

Is het mogelijk om met een documentaire recht te doen aan het bestaan van een gemeenschap die op grote afstand leeft van de moderne samenleving, zoals de marrons in het regenwoud van Suriname? Kun je met relatief nieuwe technologie – een camera, een microfoon – een verhaal vertellen over mensen voor wie de dagelijkse realiteit bestaat uit eeuwenoude rituelen, de wijsheid van bosgeesten en de meteorologische kwaliteiten van vogels? Een groep waarin tegenwoordig, vooruit, een motorzaag wordt gebruikt in plaats van een bijl, maar voor wie de menselijke hang naar vooruitgang in het algemeen eerder een directe bedreiging vormt dan een zegen?

Het kan en het lukt, in de wonderlijke documentaire Stones Have Laws, die vorig jaar op het IDFA draaide, de komende weken landelijk in beperkte roulatie gaat en vanaf vandaag is te zien op het Nederlandse streamingplatform Picl.

Kunstenaarsduo Lonnie van Brummelen en Siebren de Haan maakte samen met de Surinaamse theatermaker Tolin Erwin Alexander een uniek portret van de Surinaamse marrons. Hun diepe band met de natuur, verhalen over Afrikaanse voorouders die als slaaf naar Suriname werden gebracht en de industriële wijze waarop de machines van gouddelvers hun veilige en heilzame thuishaven omploegen tot kraterlandschap: alles in Stones Have Laws krijgt de ruimte en vindt zo zijn natuurlijke plek.

Fascinerend hoe een documentaire die zo zichtbaar is geconstrueerd zo’n gevoel kan oproepen. Voor ze de camera oppakten, spraken de makers de makers uitvoerig met leden van de marrongemeenschap, om ze vervolgens te vragen in geënsceneerde scènes hun verhalen te vertellen. Hun intenties zijn niet slecht, zegt een van de marrons in het begin op de voice-over, maar voorouders en Goden moeten wél eerst tevreden worden gesteld voor de documentaireploeg aan de slag kan. Wie ooit wil uitleggen hoe je samen met je te bestuderen onderwerp een goede documentaire maakt, vindt in Stones Have Laws het schoolvoorbeeld.

Het samenspel tussen orale overleveringen, rituelen, theater en film zorgen voor verbazingwekkend originele en groots gefilmde sequenties. Drumritmes worden in de ondertiteling naar woorden vertaald en een nachtelijk gesprek bij een kampvuur wordt af en toe op afstand gefilmd, een beetje wiebelig uit de hand, waardoor het even lijkt alsof een van die veelbesproken bosgeesten tijdelijk bezit heeft genomen van de camera. Wanneer de gouddelvers in beeld komen, in een aantal scènes die aankomen als een mokerslag, is geen activistische blik nodig om hierin de nieuwste vorm van kolonialisme te ontwaren.

Zelden slaagde een documentaire er zo goed in de leefwereld en het bewustzijn van een geïsoleerd levende groep mensen zo goed en ogenschijnlijk volledig te omarmen.

Bron Volkskrant