MUZIEK, SPORT EN BEVRIJDING

Op donderdag 23 mei werd in de gehoorzaal van NAKS aan de Thomsonstraat een lezing gehouden onder de titel “ De muziek en sport als middel tot bevrijding”. De inleider, dr. Hans Breeveld gaf aan voor dit thema gekozen te hebben om aan te geven dat je op verschillende manier kan werken aan de bevrij­ding van jezelf of van de groep waar je uit voortkomt. Als voorbeeld noemde hij Paul Robeson, Jesse Owens en Harry Belafonte.

Hans Breeveld

Ze waren alle zwart en hebben in een Verenigde Staten van Amerika (VS) – waarin racisme welig tierde – hun roem gebruikt om te werken c.q. te strijden voor lotsverbetering van hun medemensen.

Paul Robeson
Allereerst werd Paul Robeson be­licht. Hij werd geboren op 9 april 1898. Hij kreeg een beurs en ging Rechten studeren. Tijdens zijn studie vielen zijn sporttalenten op. Hij schitterde op de onderde­len: football, basketkball, baseball en atletiek. Uiteindelijk werd hij zelfs opgenomen in the first team All-American selection. Dat is een team waarin de besten van de VS speelden.

Protesten tegen achterstelling van en racisme tegen zwarten
Maar Robeson maakte naam als zanger, toneelspeler en filmster. Ondanks zijn roem vergat Ro­beson niet de omstandigheden waarin veel zwarten in Amerika moesten leven en daarom bleef hij – wat de consequenties ook mochten zijn – tegen racisme en achterstellingen van zwarten protesteren. Dat deed hij ook in het buitenland.

Maatregelen van de regering tegen Robeson
In 1949 zou Robeson – ondanks zijn enorme populariteit – hiervoor een hoge prijs betalen. Na zijn terugkeer in de VS merkte hij dat:

* zijn beeltenis verwijderd was van de foto Van het All stars American footballteam;
* zijn naam geschrapt was uit het boek met recordhouders;
* hij werd verbannen uit alle theaters, concert gebouwen en filmstudio’s;
* het afspelen van zijn platen werd verboden;

De eens zo populaire Paul Robe­son werd persona non grata in de VS. Maar het ernstigste was dat het State Department (Ministerie van Buitenlandse Zaken) Robeson zijn paspoort ontnam: hij werd een gevangene in eigen land.

Miljoenen bewonderaars onder de zwarten
Na 10 jaar procederen won Ro­beson de strijd en kreeg hij zijn paspoort terug. Maar de strijd had hem afgemat. Hij ging nog een keer naar het buitenland, maar zijn zang was niet meer wat het geweest was. In de VS was hij zijn fans kwijt. Robeson stierf op 23 januari 1976. Hij was toen 77 jaar oud.

Hoewel Paul Robeson in relatieve eenzaamheid stierf is de rol die hij gespeeld heeft niet onbeantwoord gebleven. Hij had miljoenen be­wonderaars onder de zwarten in en buiten de VS. Een van deze bewonderaars was Harry Belafonte.

Jesse Owens
Vervolgens werd de loopbaan van Jesse Owens belicht. Jesse Owens werd op 12 september 1913 in Alabama geboren als zoon van katoenplukkers. Hij was de jongste in een gezin van 10 kinderen. Officieel heette hij James Cleveland Owens.

Tijdens zijn studie aan respectie­velijk de Technical High School (HTS) en de Ohio State Univer­sity bleek zijn atletiek talent. Hij specialiseerde zich in de nummers sprint en verspringen. Hoewel hij – op reis met zijn team – steeds moest eten in “Black only” restaurants en logeren in “Black only hotels” bleef hij zich optimaal inzetten.

Jesse Owens rekende sportief af met Hitler
Tijdens de Olympische spelen in Berlijn in 1936 zou zijn ster als nooit te voren schitteren.
Adolf Hitler wilde deze spelen gebruiken om de superioriteit van het Germaanse (Arische) ras aan te bewijzen. Hij vond dat de Verenigde Staten van Amerika door hun deelname met zwarte sporters het spel devalueerde. Maar Jesse Owens zou sportief met Hitler afrekenen. Owens was de enige zwarte van de 6 deelnemers Aan de finale van het nummer 100 meter sprint. Zoals bekend is dat het kroonnummer van de Olympische spelen. Met een tijd van 10.3 seconden kwam Owens als eerste aan en won zo zijn eerste gouden medaille op deze spelen. Op het nummer verspringen vestigde hij met een sprong van 8.06 m. een wereldrecord, dat 25 jaren zou stand houden. Zijn bijzondere prestatie was dat voor het eerst in de geschiedenis van de mensheid de magische 8 meter grens doorbroken was. Op het nummer 200 meter sprint verbrak Owens met zijn 20.7 seconden het Olympisch record. Bij het nummer 4 x 100 meter estafette had de VS de finale bereikt. Owens – die oorspronkelijk niet tot het team van de VS behoorde – werd door de trainer geselecteerd als een van de 4 lopers. Met een tijd van 39.8 sec. wist het team van de VS een wereldrecord te vestigen, terwijl Owens daarmee zijn 4de gouden plak in ontvangst mag nemen.

Jesse Owens uitgegroeid tot rolmodel voor vele zwarte atleten
Hitler die beloofd had iedere winnaar van een gouden medaille persoonlijk de hand te schudden, kreeg plotseling bijzondere haast en vertrok toen het hardloopfenomeen Owens het ene na het andere succes boekte. Jesse Owens had het klaar gespeeld om Adolf Hitler uit zijn eigen stadion te laten vluchten.

Terug in de VS moest Owens net als alle zwarten in die periode, rassendiscriminatie ondergaan. Maar ook hij zou uiteindelijk uitgroeien tot een rolmodel voor vele zwarte atleten waaronder de legendarische Carl Lewis.

Harry Belafonte
Harry Belafonte werd op 1 maart 1927 in Harlem, New York gebo­ren, als zoon van Melvine – be­diende van Jamaicaanse afkomst en Harold George Bellanfanti, Sr., die uit Martinique afkomstig was en deel uitmaakte van de National Guard. Tussen 1932 – 1940 woon­de Harry Belafonte in Jamaica bij zijn grootmoeder. Als hij na 1940 terug was in de Verenigde Staten van Amerika bezocht hij de George Washington High School en diende vervolgens in het leger. Na zijn diensttijd werd hij hulp­conciërge op een school. Een bezoek aan een voorstelling van de American Negro Theater veran­derde de koers van zijn leven. Hij schreef zich in bij dit theater. Zijn acteer- en zangtalenten kon hij optimaal ontwikkelen en verder ontmoette hij daar een andere zwarte grootheid, Sidney Poitier.

Succes album “Calypso in 1956
Na veel successen op verschil­lende podia schrijft Belafonte in 1956 geschiedenis als zijn album Calypso de eerste LP in de VS wordt waarvan 1 miljoen kopieën binnen een jaar worden verkocht. Deze LP is ook het eerste album waarvan 1 miljoen exemplaren in Engeland worden verkocht. In dezelfde tijd worden er ook 1 miljoen exemplaren van de singel Day-O verkocht. Dit werd niet al­len door de zwarten in de USA als een sensatie ervaren. De mensen in het Caribische gebied zagen het als een extra erkenning van de liederen die door hen en hun voorouders werd gezongen.

Harry Belafonte en Martin Lu­ther King
Op 5 december 1956 zou het pre­cies een jaar zijn dat de busboycot in Montgomery Alabama gaande was. Deze was begonnen nadat een zwarte vrouw Rosa Parks – in strijd met de wet van die Staat – in de bus weigerde haar plaats af te staan aan een witte man. Hoewel de zwarten al eerder protest had­den laten horen tegen deze wet, was deze moedige daad van Parks een wake up call. Na een jaar bus­boycot door de zwarten kwam een concert waaraan o.a. grote sterren als Duke Ellington en Harry Bela­fonte deelnamen. Harry Belafonte werd – na een gesprek met Martin Luther King – een permanente ondersteuner van de strijd voor gelijke burgerrechten. Hij bracht niet alleen Martin Luther King in contact met John en Robert Ken­nedy, maar heeft de burgerrechten beweging ook financieel vaak bijgestaan.

Bijdrage Harry Belafonte aan de strijd in Afrika
Door zijn geëngageerdheid heeft hij zijn medewerking verleend aan de strijd in Afrika in het algemeen en in Zuid Afrika in het bijzonder. Hij leverde daarbij niet alleen een bijdrage aan de verzetsbeweging tegen het witte regiem, maar ook hielp hij Meriam Makeba met een internationale doorbraak. Een LP die Harry Belafonte samen met Meriam Makeba vol zong met strijdliederen won een Grammy Award, terwijl er geen enkel Engelstalig lied op stond. De plaat werd overigens in Zuid Afrika verboden.

Het is dan niet vreemd dat bij de vrijlating van Mandela – na 27 jaar gevangenschap – Harry Belafonte door de Amerikaanse regering werd gevraagd om de VS officieel te vertegenwoordigen.
Belafonte was ook een drijvende kracht achter de protesten van de Indianen in 1973 in Wounded Knee. De opname door vele beroemde artiesten – van het lied We are the World was een initiatief van Belafonte, naar aanleiding van hongersnood in Ethiopië.

Geleerde lessen
Tot slot stond de inleider stil bij wat geleerd kan worden van het levensverhaal van deze 3 persoonlijkheden. Niet alleen geleerden en politici zijn bevrijders, ook artiesten en sporters.

Decennia- zo niet eeuwenlang kon de zwarte bevolking van de VS vooral als artiest of sporter stijgen op de maatschappelijke ladder. De genoemde persoonlijkheden hebben – trouwens net als vele andere zwarte persoonlijkheden- deze gelegenheid optimaal aangegrepen om meer erkenning voor de zwarten af te dwingen. Ze werden zo voorbeeldfiguren voor miljoenen in en buiten de VS. De boodschap die ze afgeven is dat het niet slechts geleerden en invloedrijke politici of staatslieden zijn die bevrijders zijn.

De opdracht aan ons in Suriname is dat er meer waardering en erkenning moet komen voor de niet-cognitieve vakken. De internationale erkenning en beloning voor topvoetballers en artiesten spreekt voor zich.

Niet alleen als artiest en sporter topprestaties leveren. De stereotypen dat zwarten alleen op het gebied van muziek en sport kunnen scoren, kan gemakkelijk worden weerlegd door het niveau waarop deze activiteiten worden beoefend en het spin-off effect in andere sectoren.

De inleider sloot af met de waarschuwing van Mohammed Ali, dat niet allen geroepen zijn topprestaties te leveren op sportgebied. Zo zullen ook andere sectoren van belang blijven in het proces van bevrijding. Het geeft niet wat men doet als men maar er naar streeft steeds de beste te zijn.

Deze avond, die door de Commissie Lezingen NAKS was georganiseerd was goed bezocht en had een vlot verloop. Tot na 22.00 uur werd er nog aangenaam gediscussieerd met de inleider.

NAKS TORI no.12, 2013 editie