“JOUW MOOIE KAPITEIN”

Jouw Mooie Kapitein 2Op 25, 26 en 27 juli is door NAKS het prachtige theaterstuk “Jouw Mooie Kapitein” aangeboden aan het Surinaamse publiek. Het stuk trok drie volle zalen en kreeg goede recensies.

Het verhaal gaat over een Haïti­aan die naar Guadeloupe migreert. Voor het gehele Caribisch gebied geldt dat mannen en vrouwen wegtrekken om elders hun brood te verdienen. We weten ook dat eenmaal weg de mensen doen alsof ze het beter hebben in het buitenland, terwijl dat niet altijd klopt. Surinamers zijn natuurlijk ook weggetrokken en blijven weg­trekken om allerlei redenen, maar ook omdat men dacht het financi­eel beter te hebben, met name in Nederland.
Belangrijke thema’s in het toneel­stuk zijn inzicht in wat het bete­kent om afscheid te nemen van familie en thuisland, wat liefde en vergeving inhouden en wat de gevolgen van het vertrek van werkzoekenden naar het buiten­land zijn voor de eigen (nationale) identiteit, mannelijkheid en onge­lijke arbeidsverhoudingen. NAKS vond het, juist vanwege deze thema’s belangrijk om dit theater­stuk in Suriname te laten opvoe­ren omdat ze zo herkenbaar zijn voor Surinamers en werd daarbij ondersteund door de Nederlandse Ambassade die daartoe financieel heeft bijgedragen.

De belangrijkste partners van NAKS bij de voorbereiding en uitvoering van dit project waren de producenten, het duo Jose Komen & Lucia Nankoe. Jose en Lucia waren de enthousiaste trek­ker en promotor van de theater­productie in Suriname en dankzij beiden werd NAKS in staat gesteld de productie in Suriname op te voeren. Lucia Nankoe is tevens vertaalster en dramaturg van het theaterstuk.

Het stuk is verdeeld in twee delen: in het eerste deel luistert Wilnor via cassettebandjes naar de stem van zijn geliefde, Marie-Ange en geeft af en toe commentaren. In het laatste deel is Wilnor aan het woord wanneer zijn stem als reactie wordt vastgelegd op de band. Het toneelstuk, gaat van start wanneer Wilnor terugkeert naar huis van de zware arbeid. Het is dan avond. Hij haalt uit zijn tas een cassetteband die door zijn vriend uit Haiti is gebracht en luistert naar zijn vrouw. Uit het ge­sprek blijkt uiteindelijk dat Marie- Ange zwanger raakt van de vriend van Wilnor die haar het geld van haar man uit Guadeloupe brengt. Desondanks accepteert Wilnor de pijnlijke daad van zijn vrouw en lijkt hij haar die te vergeven. Dit maakt dat haar kapitein Wilnor een man is met een mooi hart, die toch groot en waardig blijft voor zijn vrouw.

De openings- en sluitingsavond werden afgesloten met een panel­discussie. De paneldiscussie werd geleid door NAKS voorzitter Sieg­mien Staphorst. In het panel zaten Mw. Marlyn Aaron (politica en gender activist), Mw. Martha Tjoe Nij (schrijver en acteur) en Lucia Nankoe (literatuurwetenschap­per). Tijdens de paneldiscussies werd door het publiek goed inge­speeld op thema’s als mannelijk­heid, diaspora, slavernij.

Schrijfster van het stuk is Simone Schwartz-Bart uit Guadeloupe, terwijl de muziek door haar zoon Jacques is geproduceerd. Lucia Nankoe over de schrijfster: “ Ruim dertig jaar terug leerde ik haar werk kennen. Sindsdien heb ik haar op de voet gevolgd. Ik las haar roman ‘Pluie et vent su (1972) en was onthutst. Ik had nog nooit zo een verhaal gelezen”. Vol­gens Lucia komen in het stuk als het ware alle thema’s die het Cari­bisch Gebied raken op een subtiele en bijzondere manier aan de orde. “Dat maakt deze schrijver bijzon­der. Veel voorkomende thema’s in de Caribische literatuur zijn het ver van huis wonen, werken van kostwinners en ook hoe mensen en hun families zich ver van hun geliefden handhaven”.

Er waren mooie reacties op het stuk zoals die van Sandra Am­mersingh van de Nederlandse Ambassade “ Nogmaals dank voor de mooie avond, de voorstelling is prachtig. Drie voorstellingen is te weinig voor zo een mooi stuk! En Monique Pool: Simone Schwartz- Bart en haar man zijn iconen in het Caribisch gebied, leuk dat op deze manier hun werk wat meer bekendheid krijgt in Suriname!”
Lucia Nankoe vindt dat het stuk dat op een schitterende manier aantoont dat de zwarte man Wilnor, die arm en analfabeet is, een groot en een mooi mens is. Hij is groot, omdat hij een beslis­sing neemt en naar zijn vrouw in Haïti reageert met zoveel teder­heid en liefde. Daarom ziet ze het stuk als een soort rehabilitatie van de zwarte Caribische man: de stereotyperingen over de zwarte man, dat hij alleen kinderen kan verwekken, een rokkenjager of een machofiguur is, worden van tafel geveegd!

Carlo Jadnanansingh schreef een uitgebreide recensie die hij aan NAKS toestuurde en die wij integraal opnemen in deze NAKS Tori.

Humor, weemoed en ontroering in: Jouw mooie kapitein; Subliem acteerwerk van Maikel van Hetten door: Carlo Jadnanansing

Een stoel, een kapmes, een af­gedragen jas, een matras op de grond en een cassette recorder op een wankele tafel, vormden het povere decor van het toneelstuk Jouw mooie kapitein dat op 25 juli 2013 in Surinaamse première ging in theater Unique.

De airconditioning was uitgedaan om het geluid beter tot zijn recht te doen komen. De daardoor ontstane drukkende tropisch hitte versterkte de emotioneel geladen sfeer die het stuk opriep. Er was maar één speler, de Haïtiaanse gastarbeider Wilnor, werkzaam in Guadeloupe, verpersoonlijkt door de in Nederland wonende Suri­naamse acteur Maikel van Hetten.
Toch was er een constante dialoog in het door de Franse schrijfster Simone Schwarz-Bart geschreven werk. Dit komt omdat Wilnor via een cassetterecorder communi­ceerde met zijn in Haïti wonende vrouw Marie-Ange (stem van de bekende Curaçaose zangeres Iza­line Calister).

De prachtige Nederlandse verta­ling is van de hand van Lucia Nankoe, een in Nederland wo­nende literatuurwetenschapper en expert in de Caraibische lite­ratuur, naar wier idee het drama is gemaakt. Het thema van het stuk is universeel en tijdloos. Het is het eeuwige verhaal van een man uit een arm land die om zijn gezin te verzorgen in een rijk land gaat werken met achterlating van huis en haard. De problemen die daarbij ontstaan hebben eveneens een universeel karakter. Hoe zit het met de huwelijkstrouw in de periode van de scheiding door middel van een latos (living apart together overseas) relatie? “Een vrouw heeft een man nodig en een man heeft een vrouw nodig. Dit is de wet van het leven, teneinde te bewerkstelligen dat het leven voortgang vindt”, aldus de bood­schap van het stuk.

Als Marie-Ange per cassetterecor­der opbiecht dat ze- zij het onder druk – bezweken is voor de char­mes van de koerier die haar de enveloppe met geld moest bren­gen, breekt de hel los voor Wilnor. Hij kan zijn emoties nauwelijks de baas, maar weet zich op bewonde­renswaardige wijze te herstellen. Hiermee toont hij inderdaad een waardige kapitein te zijn die het schip van het leven op kundige wijze weet te besturen.
Van Hetten geeft op unieke wijze niet alleen met woorden, maar nog meer door zijn robotachtige maar ritmische dansbewegingen, uitdrukking aan zijn emoties. Zijn dans lijkt pijlen af te vuren op het publiek, die rechtstreeks het hart treffen. Het literaire taalgebruik is eveneens doeltreffend.
“Scheiding is als een oceaan, waarin menigeen verdrinkt”.
“ Tussen waarheid en verdichtsel ligt een glibberig pad”.

Van Hetten is er geslaagd vanaf hij het podium betrad, zijn kapmes op de grond wierp, en een slok nam uit de bijna lege fles met rum, tot aan het einde van het één uur durende theaterstuk, de aandacht van het publiek vast te houden.
Tijdens de discussie die na het stuk volgde zei Lucia Nankoe dat zij getroffen was door de waardig­heid een vergevingsgezindheid van de hoofdpersoon. De Caribi­sche man zou naar haar zeggen op een voetstuk geplaatst zijn.

Dat een toneelstuk voor verschil­lende interpretaties vatbaar is, is duidelijk gebleken. Anders dan Nankoe waren enkelen van mening dat Wilnor wel begrip getoond heeft voor het overspel en de daardoor ontstane zwan­gerschap van zijn vrouw, maar dat het geenszins zijn bedoeling was naar haar terug te keren. Hij zou haar alleen het beste hebben toegewenst en dus slechts afstand gedaan hebben van wraakgevoe­lens waar velen last van hebben.

Hoe het ook moge zijn, van Het­ten heeft als Wilnor een personage neergezet dat het publiek afwis­selend liet lachen en ontroerde. Nu onze oudste theatergezelschap Thalia zich primair lijkt toe te leggen op het verhuren van haar accommodatie, is het voor het theaterminnende publiek een verrassing om op een dergelijk stuk van hoog niveau vergast te worden, ook al moet het van overzee komen. Het verzoek om voorstellingen voor de middelbare schooljeugd kon door Nankoe niet worden ingewilligd, daar de speler en technici binnen enkele dagen weer moeten vertrekken.

Merci beaucoup au beau capitain Wilnor et toute la organisation!
NAKS is zeer tevreden met de ondersteuning van de partners en de Nederlandse Ambassade die dit mooie en nuttige project hebben willen ondersteunen. Hierdoor heeft het bezoekerspubliek ken­nis kunnen maken met het pro­duct van een bekende Caribische schrijfster en kunnen participeren in discussies over maatschappelijk relevante ontwikkelingsthema’s, die uit het stuk gedestilleerd kon­den worden.

NAKS TORI no. 13, 2013 editie