COMMERCIALISEREN VAN DE PANGI

Inez Sijlbing

Commercialiseren van de Pangi 2In 2011 is door de Nationale Vrouwen Beweging (NVB) een project uitgevoerd waarbij het doel
was om middels het vervaardigen en verkopen van pangi’s, de Marronvrouwen in het binnenland economisch te versterken. Marlin Declerq, toen nog studente aan de Academie voor Beeldende Vorming in Amsterdam, heeft aan de wieg gestaan van dit “stempelproject”. Gedurende het project vroeg ze zich af wat de gevolgen zouden kunnen zijn van het commercieel maken van de pangi en of dat zou kunnen resulteren in het verlies van culturele waarden die verbonden zijn aan de pangi. Voor haar afstuderen heeft ze een enquêteonderzoek gedaan onder Marronvrouwen in het binnenland, in Paramaribo en in Nederland. De resultaten van het onderzoek zijn neergelegd in haar scriptie met de titel “De overleving van de pangi”.

Marlin DeclerqOntstaan van de pangi in de slaventijd
In haar scriptie beschrijft Declerq het ontstaan van de pangi in de slaventijd, als kledingstuk voor zo­wel de mannelijke als vrouwelijke Marron. In eerste instantie was deze lap katoenen stof bedoeld om het lichaam te bedekken. Oorspronkelijk werd de kleding van de Marrons (busimaankosi) gemaakt uit ruw plantenmateriaal. Later werd de stof gekocht bij de blanken. Een lap die eigenlijk bestemd was voor één persoon werd onder meerdere personen verdeeld, omdat er onvoldoende middelen waren om voor meer te betalen. Enerzijds werd met de pangi de individualiteit benadrukt, terwijl het anderzijds het lidmaatschap van een van de zes Marronstammen aanduidde (Uit :“De bosneger klederdracht”, Siboga, 7, 1997 van Andre Pakosie en De kunst van de Marrons. Boston: Beacon Press. 1999, Price, S. P.) Meisjes kregen bij het bereiken van de puberteit een kwei, een klein doekje om de schaamdelen te bedekken. Wanneer ze volwas­sen werden verklaard werd de kwei vervangen door de pangi. Bij deze gebeurtenissen kreeg de vrouw veel cadeaus, waaronder pangi’s. De kwei wordt niet meer gedragen en het geven van de pan­gi als teken van zelfstandigheid, wat vroeger plaatsvond rond hun 16e jaar, gebeurt tegenwoordig op latere leeftijd, omdat Marronmeisjes het nu belangrijk vinden om te studeren. Vroeger werd de relatie tussen een vrouw en een man bekrachtigd door het geven van een pangi door de aanstaande man, zijn familie en vrienden. Tegenwoordig kopen vrouwen zelf hun stoffen en maken er een pangi van.

De naam “pangi” is vermoedelijk een verbastering van “paantje” of “pagne”, de naam van de wikkelrok van de slavinnen uit de 18e eeuw. Het woord paantje zou ook vanuit het Portugese “pano” afgeleid kunnen zijn en in het Nederlands vertaald tot “pa(a)ntje”

( zie http://www.surinaamsmuseum.net/ned.htm)

Functies van de pangi
Declerq beschrijft 4 manieren waarop de pangi gebruikt wordt:

Functioneel: als kledingstuk. Om praktische redenen dragen vrouwen soms meerdere pangi’s over elkaar. De extra pan­gi’s worden bijvoorbeeld gebruikt om baby’s in te dragen of om de oogst vanuit hun kostgrondje te vervoeren;

Religieus: de pangi wordt in dit geval gebruikt als communicatiemiddel. Verschillende boodschappen worden ermee uitgedrukt en verschillende winti­groepen aangeduid;

Ceremonieel: bij overlijden en rouw vervult de pangi ook een rol. Bijv. bij het overlijden is het eerste kledingstuk dat de vrouw aangetrokken krijgt een pangi. En tijdens de rouwperiode dragen de familieleden een rouw­pangi;

Cultureel: bij feesten, uitgaan, bij speciale aangelegenheden wordt steeds een nieuwe pangi ontworpen en aangetrokken (poolokosi).

Pangi is mode artikel geworden
Net als andere kledingstukken is ook de pangi aan veranderingen onderhevig. De pangi is langzaam maar zeker veranderd in een mode-artikel (modo). Binnen de Marrongemeenschap zijn er trendsetters, ontwerpers en artiesten die nieuwe ideeën, nieuwe motieven introduceren om de pangi steeds mooier en unieker te maken. De modo wordt mede bepaald door nieuwe stoffen die er in de winkels in Paramaribo te koop worden aangeboden. Doordat de Marronvrouwen de modetrends op de voet volgen is er in de ontwikkeling van de pangi een samensmelting waarneembaar van authentiek met modern. Nu bijvoorbeeld dragen jonge vrouwen-in navolging van westerse kleding- de pangi onder hun navel en de rok is meestal ook heel kort.
Marronvrouwen in Nederland dragen in de koude seizoenen onder hun pangi een ‘legging’. Behalve als kledingstuk wordt de pangi tegenwoordig ook gebruikt als decoratie, bij het aankleden van feestzalen. We zien ook anderen dan de Marrons de pangi dragen (vrouwen in de stad en districten, toeristen).

Declerq constateert dat de pangi steeds meer zichtbaar wordt in ons land. Met name bij nationale feestdagen zie je vrouwen met een pangi aan. Ook zie je op beurzen en braderieën vaker stands waar de pangi ten verkoop wordt aangeboden. En in het binnenland tonen toeristen belangstelling voor dit kledingstuk.

Commercieel maken van de pangi?
De pangistof is tamelijk goedkoop en gemakkelijk te verkrijgen. Het maken van een pangidoek tot kledingstuk is echter behoorlijk arbeidsintensief. Het wordt immers met de hand en/of op de naaimachine gemaakt. Er worden verschillende technieken gebruikt zoals borduren, applicatie, patchwork. Door de handenarbeid is de productie laag.

Wil men de pangi commercieel maken, dan zal men ook de productie moeten verhogen. Dit zal ten koste gaan van de tijd die de vrouwen in het binnenland besteden aan hun kostgrondje en daarmee ook het binnenhalen van voedsel voor eigen gebruik. Daarnaast kan de taakverdeling die er van oudsher binnen de familiestructuur bestaat ook verloren gaan. De leefstijl van de vrouwen en hun gezin in het binnenland kan daarmee veranderen.

Voordelen van commercialiseren
Een belangrijk voordeel van het commercieel maken van de pangi is inkomstenverhoging voor de Marronvrouw, met spin-off effect: meer mogelijkheden voor onderwijs, betere voeding en gezondheidszorg. Daarnaast ook grotere bekendheid voor de culturele waarden van de pangi en positieve concurrentie. Dit laatste kan een stimulans voor de vrouwen zijn om met steeds meer nieuwe ideeën en creaties te komen.
Wat als een voordeel genoemd wordt voor het commercialiseren van de pangi, nl. het verwerven van grotere bekendheid voor de waarden van de Marrons, kan ook als nadeel gezien worden wanneer andere gebruikers dan de Marrons zich niet bewust zijn van de waarden en rituelen die horen bij deze klederdracht en het dus uitsluitend zien als een lap stof, die tot kledingstuk vermaakt is.
Je zou kunnen denken dat dit ten koste gaat van de culturele waarden, en dus van de authenticiteit van de pangi.
Declerq zelf denkt dat juist door de verkoop van de pangi op grotere schaal de buitenwereld de pangi leert kennen en hiermee ook de cultuur van de Marrons en dat via de modetrend een stukje historie wordt overgedragen.

Wat de marronvrouwen zelf vinden
De Marronvrouwen uit het onder­zoek zijn het over het algemeen (87,5%) ermee eens dat het ver­vaardigen van de pangi op com­merciële basis moet geschieden. De geënquêteerde vrouwen zien er geen bezwaar in dat anderen dan de Marrons het kledingstuk dra­gen. Ze zijn juist van mening dat zoveel mogelijk mensen de pangi moeten dragen. Het kledingstuk mag wat hen betreft aan iedereen verkocht worden.

NAKS TORI no.12, 2013 editie