Naks wil impuls geven tot uniforme spelling Sranantongo

Bron. De Ware Tijd: 13/03/2021 05:54 – Sharon Singh  

Onderwijsminister Marie Levens (l) nam uit handen van Naks-voorzitter Siegmien Staphorst het adviesrapport over het Sranan in ontvangst.

klik voor meer  Onderwijsminister Marie Levens (l) nam uit handen van Naks-voorzitter Siegmien Staphorst het adviesrapport over het Sranan in ontvangst. Foto: FB Directoraat Cultuur

PARAMARIBO – Siegmien Staphorst, voorzitter van Naks, hoopt dat er stappen worden ondernomen om te komen tot een eenduidig spellingsysteem voor het Sranan. Daarom heeft haar organisatie besloten het adviesrapport ‘Sranantongo; naar uniformiteit’ te overhandigen aan minister Marie Levens van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur. 

Ondanks dat er sinds 1986 een wet is, hanteert iedereen een eigen schrijfstijl als het gaat om het Sranantongo. Een commissie onder leiding van Eline Graanoogst heeft in opdracht van Naks de taal grondig geëvalueerd. Het eindresultaat, vervat in het adviesrapport, is vrijdag overhandigd aan de OWC-bewindsvrouw, die benadrukte dat voordat een taal wordt opgenomen in een curriculum het belangrijk is te weten hoe die wordt gesproken en geschreven.

Ze was er dan ook ingenomen mee dat het rapport aandacht vroeg voor de juiste spelling. “Er is heel wat voorwerk gedaan. Men heeft geprobeerd om de spelling vast te leggen, maar we laten het steeds los”, merkt Levens op. Naks hoopt de aanzet te hebben gegeven tot het houden van een taalconferentie en de instelling van een taalautoriteit. Verder is het wenselijk dat er trainingen komen. Dit alles moet resulteren in een officieel Sranantongo/Nederlands-woordenboek.

Volgens de minister speelt de Lingua Franca een belangrijke rol. “Je zou die kunnen gebruiken in de scholen om kinderen op te vangen die geen Nederlands spreken. Dat doen we eigenlijk al met het Aucaans, Saramaccaans en andere Surinaamse talen. In het zuiden van Suriname laten we het echt toe dat kinderen worden ontvangen in hun eigen taal. Maar niet allemaal zijn geschreven en hebben een juiste fonetiek waar wij wat van kunnen leren. Ook daar is er veel aan te doen wat betreft die andere talen naast het Sranantongo.” Levens zegt dat er ongeveer dertig Surinaamse talen zijn.

Het Sranantongo, vroeger aangeduid met ‘Negerengels’, werd niet door alle etnische groepen geaccepteerd. “Maar dat heeft te maken met de periode waarin de etnische problemen nog sterk waren en dat vermindert steeds meer. Belangrijk is dat je elke etnische groep waardeert voor wat die is en elke taal die de groep spreekt.”

 

klik voor meer

COLUMN: Yu no man broko mi

Bron: De Ware Tijd : 18/03/2021 14:00 – Pokay Tongo  

COLUMN: Yu no man broko mi

klik voor meer  meer...

Stuart Rahan Foto:

Sma di sabi skrifi nanga taki a Sranantongo bun, sabi dati ‘Yu no man broko mi’ abi moro leki wan prakseri. A fosi wan e fruteri un fu san wi e kari ini Sranan ‘fisti sani’ pe yu e freyri a fosi leysi. Gi son wan na wan ondrofeni pe den ben abi pen nanga lasi furu brudu. Trawan abi prisiri te den e memre a prenspari momenti disi. Den kon bigi, ten doro fu den srefi kan meki pikin poti na grontapu tron papa nanga mama ini lobi fu den pikin. Ma yu abi son sma di broko fu di den no ben wani. A takru ondrofeni siki den yeye. Freyri san ben musu de wan prisiri tori, meki den lasi a switi. 

Ma ‘yu no man broko mi’ na wan pisi tu fu wan odo. ‘Mi na afu sensi, yu no man broko mi’ a heri odo e taki. Den dey disi a odo kisi skin èn a e lolo ini moro mofo boyti di fu Srananman wawan. Singiman Jeangu Macrooy di o teki prati na ini a Eurovisie Songfestival ini nen fu Ptatakondre, kebroyki a odo disi tu ini en nyun poku ‘Birth of a New Age’. Den lin disi e tan freyri ini yu ede, so srefi fu den weti Ptata di lobi a poku disi falek. Nanga a odo disi un e si dati a Sranantongo e sori moro nanga moro en fesi ini tra tongo.

Fa un e si, a Sranantongo e waka dey fu dey go na fesi. A ten san furu sma ben feni a tongo no abi strukturu fu skrifi, de langa ten na un baka. A fosi leysi di gran Lanti fu Sranan gi grani na a skrifimodo ben de na ini 1960. Ini a yari 1986 a di fu tu bosroyti meki baka. A skrifimodo kenki. Dati pasa fu di a tongo e lolo, nyun wortu e kon, nyun skrififasi e sori fesi. A wiki di pasa de a kulturu orga Naks fu Sranan langa wan ray fu wan nyun skrifimodo nanga skrififasi gi a ministri fu Skoro afersi, misi Marie Levens. Nanga a ray a tapu papira Naks e gi wan anu fu skrifi a Sranantongo na tapu wan enkri fasi nomo fu bruya no de moro.

A de fanowdu fu waka anu nanga anu fu tay hori wan skrifimodo fu di gran Lanti srefi e meki fowtu te nanga tide ete. ‘Kow go stem tapu 25 mei’ na wan boskopu di yu no kan skrifi sofasi. ‘Kon un go poti un sten a tapu 25 mèy’ a musu de. Taki nanga skrifi a no wan. Den bigi wenkri di e poti den bariwroko a tapu wagi fu eksempre, e skopu a tongo kiri. ‘Boeng dikkie krontoh merkie. Grietie nè grietie moro!!’ A sari fu si taki fu den ayti wortu, seybi no skrifi bun. ‘Bun deki krontomerki. Griti no e griti moro.’ Wan fu den stonfutu wenkri fu Sranan srefi no e du muyti nanga a tongo. ‘Fernandes Bakery Viadoe bol’ e hati mi ay. Na Ptata, Ingrisi nanga Sranan ini wan boru. ‘Fernades Bakery Fiyadu Boru’ na wan lespeki skrififasi fu a tongo.

Wan tu yonguwan leki Darryl Veldman (Stimofo strips) nanga Nyanga Weder (Tak’ A Tongo) e feti den bruya di son skrififasi e tyari kon na ini Ptata. Den e teki den ten fu skrifi nanga den orga di e si a Sranantongo leki wan wakamantongo, tongo fu a strati. A orga san e gi ray fa fu poti yu sten ‘Young voice, de stemwijzer’ na wan fu den. ‘Osso, djoenta, scorro’. Dan fa dan? A musu de ‘oso, dyunta, skoro’. A hogri tori fu a skrififasi disi na taki Ptata orga e agri nanga a takru skrifi fu di den feni taki na wan Srananman skrifi en. A no di balman Edgar Davids komopo na Sranan a sabi san na wan ‘kubribi/syatu bakru’.

A ray di Naks langa gi a ministri fu Skoro Afersi de fanowdu fu di den sabi dati bun furu sma nanga orga na ini Sranan neleki Ptatakondre e broko den ede fu a Sranantongo. Baka te a ministeriya teki a bosroyti fu wan nyun skrifimodo wan bigi komparsi sa musu hori pe sabiman nanga orga kan broko den ede fa fu seti a Sranantongo go moro fara. Sranantongo, a tongo di Srananman abi fu kruderi, krutu nanga freyri nanga makandra na neleki san a odo e taki: Mi na afu sensi, yu no man broko mi. A tongo de fu tan nanga wi fu tego.

taknangami@live.nl

NAKS overhandigt het rapport ‘Sranantongo; naar uniformiteit en spelling’

Directoraat Cultuur
12 maart 2021

De schriftelijke weergave van het Sranan moet nader geregeld worden en het primair gebruik (gesproken taal) moet verbeterd worden. Dat vindt de door NAKS ingestelde “Commissie Sranantongo Spelling” onder leiding van Eline Graanoogst.

 

In dat kader heeft NAKS-voorzitter Siegmien Staphorst op vrijdag 12 maart 2021 het rapport ‘Sranantongo; naar uniformiteit en spelling’ aangeboden aan minister Marie Levens van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur.
Ook Cultuurdirecteur Roseline Daan ontving een exemplaar uit handen van mw. Graanoogst. Het initiatief van NAKS mag gezien worden als een constructieve bijdrage aan een gestructureerde discussie over de Surinaamse taalsituatie met in deze het Sranan als uitganspunt.

 

 

NAKS bij In The Spotlight i.v.m. Launch Iconen Kalender 2020

Zaterdag 14 november 20.15 uur was in het programma “In the Spotlight” via de STVS het volgende onderwerp belicht:
NAKS iconenkalender 2021 en expositie.
Gasten: Siegmien Staphorst, voorzitter,en Sieglien Spier, coördinator NAKS documentatie centrum.

NAKS KWANZAA BRENGT LAATSTE GROET AAN ‘MISI URMIA’

Bron: De Ware Tijd 21/08/2020 23:39 – Audry Wajwakana

Met haar sopraanstem en lichte huidskleur viel Urmia Darcheville-Berkleef vaak op bij sokopsalm-, kawina- en wintipokuoptredens.

Met haar sopraanstem en lichte huidskleur viel Urmia Darcheville-Berkleef vaak op bij sokopsalm-, kawina- en wintipokuoptredens. Foto: Sabrina Esajas

 

PARAMARIBO – ‘Misi Urmia’, ‘Urtje’, ‘rode Urmia’ werd het rustigste en hulpvaardige lid van Naks Kwanzaa vaak liefkozend geroepen. Met haar sopraanstem en lichte huidskleur viel Urmia Darcheville-Berkleef (52) vaak op bij sokopsalm-, kawina- en wintipokuoptredens. De zangeres overleed op 14 augustus. In het centrum van Naks nam Naks Kwanzaa donderdagmiddag met sokopsalmliederen afscheid van haar collega.

Bij het zingen van de sokopsalmliederen lieten enkele Kwanzaa-leden hun tranen de vrije loop. “Na arbeid komt sport was vaak haar statement en bij Kwanzaa voelde ze zich helemaal thuis. We hadden niet alleen het stukje optredens bij activiteiten, maar ook dat stukje waar we met elkaar konden socialiseren”, zegt Marjorie Peer, voorzitter van Kwanzaa tegen de Ware Tijd. Daarin blonk Darcheville-Berkleef uit. Voor de groep van 23 leden, onder wie negen mannen, is het overlijden van haar lid een groot verlies. “Omdat ze ziek was, was ze niet zo erg actief op de app, maar de laatste keer toen ze er weer was zei ze dat we haar heel gauw zouden zien. We waren blij met een teken van leven, maar jammer genoeg God heeft anders beslist”, zegt Peer. Darcheville-Berkleef is vrijdag in de RK-begraafplaats begraven.

De 52-jarige was een cultuurmens en het was logisch dat ze haar weg in 1997 vond naar de Organisatie voor Gemeenschapswerk Naks. In de eerste jaren als Nakser was ze actief in de afdeling Kawina en Dron, die erop is gericht om de Afro-Surinaamse traditionele muziek hoog te houden en de kennis over te dragen aan jongeren. Haar zangstem was sopraan. Samen met Ingrid Madari en Jacintha Wolf-Liauw A Joe heeft ze het lied ‘Nyan Faro Maisa’ gezongen die op de eerste cd van Naks Kawaina en Dron getiteld ‘Grantangi mi bigi sma’ is opgenomen. Samen met deze groep heeft ze diverse optredens in stad, districten en het Caribisch Gebied gehad. Terwijl zij in de Kawina en Dron-groep zat, werd ze vanwege haar sopraanstem vaak door de toenmalige leider van de Naks zang- en dansafdeling, ma Es – Esselien Fabies – gevraagd om te ondersteunen bij optredens. Hierdoor kon ze na enkele jaren zich makkelijk aansluiten bij deze afdeling, die meer bestond uit oudere vrouwen en mannen.

De zang- en dansafdeling is op het gebied van theater en folklore de oudste binnen Naks, die als doel heeft om de Afro-Surinaamse cultuur te behouden en over te dragen. De afdeling onderging een naamsverandering, tegenwoordig Naks Kwanzaa, en wordt veel gevraagd voor sokopsalm, kawina en winti poku. Van beroep was Darcheville-Berkleef gecertificeerde busbegeleider bij het transporteren van kinderen en volwassenen met een beperking. Behalve zang en dans was mode ook haar hobby. Vandaar dat ze de verschillende modecursussen van Naks zoals draperen, modeaccessoires en sabi tay yu-angisa heeft gevolgd. Ze was degene die ook met het idee kwam om de eerste kimonaparty van Naks te laten organiseren.

 

Virtuele evenementen op Ketikoti

PARAMARIBO – Ketikoti wordt jaarlijks groots gevierd. Vanwege de Covid-19-maatregelen is het dit jaar niet mogelijk om Ketikoti-activiteiten te organiseren, waardoor de traditionele (en culturele) bijeenkomsten zijn afgelast. Maar 157 jaar afschaffing van de slavernij gaat niet ongemerkt voorbij. Diverse organisaties zorgen ervoor dat hun programma’s online zijn te volgen. 

Op 1 juli lanceert Naks een eigen YouTube-kanaal waarop filmpjes van de afgelopen Krioro wiki,  die rond 1 juli wordt gehouden, worden vertoond. Sherida Mormon zal een Tak Tangi-boodschap brengen. Op de Facebookpagina van Naks zullen ook filmpjes worden geüpload, houdt voorzitter Siegmien Staphorst de Ware Tijd voor.

De website wordt aangevuld met drie artikelen van professor Chan Choenni, die momenteel bezig is met een boek over Afro-Surinamers van 1863 tot 1963. “1 Juli is een dag waarop we terugblikken op een stukje geschiedenis die niet fraai geweest is. Onderdrukking en het lijden van voorouders, maar ook een geschiedenis van strijd en overwinning. Dit is zeker een gebeurtenis die steeds herdacht moet worden, om te kunnen putten uit de kracht van onze voorouders, zodat we een bijdrage kunnen leveren aan de ontwikkeling. Deze dag kan en mag niet ongemerkt voorbijgaan”, zegt Staphorst.

Theater Thalia heeft in samenwerking met Ketikoti Tilburg een programma samengesteld van lezingen en debatten over het slavernijverleden, maar ook het vertonen van korte filmopnames alsook een herdenkingsbijeenkomst. “Het is de bedoeling dat we de komende periode veel online-evenementen organiseren met verschillende partijen. Eén daarvan is Ketikoti Tilburg”, aldus Marvin Halden, sales en marketing manager van het toneelgenootschap. Alle activiteiten zijn te volgen via Zoom.

Via de website van Ketikoti Tilburg kunnen tot maximaal vijfhonderd man de ceremonie volgen. “Zolang de situatie niet is genormaliseerd, zullen we deze virtuele meetings blijven doen”, zegt Halden. Een andere reden voor onlinebijeenkomsten is dat Thalia sinds april 183 jaar bestaat. “We hebben de jaardag van het oudste theater in Suriname niet groots kunnen vieren en fysiek bij elkaar komen, lukt nog niet, dus doen we het op deze manier. Wanneer alles is genormaliseerd, willen we een mix van beiden doen”, zegt Halden.

BRON: De Ware Tijd 01/07/2020 10:33 –

Hein Eersel 98 jaar: ‘Een zeer deskundig man maar nooit belerend’

Uit: De Ware Tijd, 09/06/2020 22:11 – Tascha Aveloo  

Hein Eersel 98 jaar: 'Een zeer deskundig man maar nooit belerend'

klik voor meer  meer...

Hein Eersel, 98 jaar and still going strong. Foto: dWT Archief

PARAMARIBO – De lange, statige en welbespraakte Hein Eersel viert dinsdag zijn 98ste verjaardag. Bijna een eeuw in leven is hij zeer blij met dat heuglijk feit. “Of ik de honderd haal? Dat weet ik niet, zolang ik gezond ben waarom niet”, lacht hij guitig.

Behalve wat moeite met het horen en het wat trager praten, is Eersel nog steeds zeer helder van geest. De Neerlandicus heeft zijn leven gewijd aan de ontwikkeling van taal in Suriname met name het Sranan en het Surinaams-Nederlands. Onlangs nog had hij zitting in het adviesteam Cultureel erfgoed en was hij leidende figuur bij de groep Sranan Grammatica bij de culturele vereniging Naks.

“We kennen ‘Oom Hein’ – zoals we hem liefkozend noemen – al tientallen jaren hier en hij heeft heel veel werk verzet als het gaat om het vastleggen van het Sranan“, vertelt Naks-voorzitter Siegmien Staphorst. “We zijn blij dat we kunnen profiteren van zijn kennis en kunde. En dat hij een grote bereidheid toont om zijn kennis over te dragen op een hele prettige manier.”

Volgens Staphorst is oom Hein een heel prettige persoon in de omgang met een goede dosis humor. “We noemen hem oom Hein vanwege zijn innemend karakter. Hij is een goeroe van de taal, maar ook een mens met veel empathie. Je wil graag ‘zijn nichtje’ zijn.”

Hoewel Eersel zeer deskundig is, komt hij nooit belerend over. “En dat is iets waar we hem zeer dankbaar voor zijn.” Zijn kennis van het Sranan en vooral de odo is enorm omvangrijk. Hij doorspekt zijn leersessies dan ook met het gebruik van deze odo om kracht bij te zetten aan hetgeen hij aan het uitleggen is. “Hij is echt een meester in de taal en kenner van de Surinaamse cultuur maar toch eenvoudig. Een fijne man waar we heel veel van leren.”

Naks-kinderen leren op recreatieve manier presenteren

17/05/2020 18:06 – Audry Wajwakana (De Ware Tijd)

PARAMARIBO – Heel zelfverzekerd stapt Shereen Awana (13) naar het midden van de zaal als haar naam wordt afgeroepen. Met een beheerste en luide stem introduceert ze zichzelf. Vaak zijn kinderen zenuwachtig wanneer zij moeten presenteren voor een publiek, maar daarvan was niets te merken bij de presentaties van vijf kinderen van de Naks-afdelingen zang, dans en theater, Naks Difrenti en Mi Agida-muziekschool.

Na een driedaagse training in public speaking door Fulgor Esajas van de Suriname Speaking Academy, mochten de kinderen hun theoretische kennis donderdag in Naks in de praktijk uitvoeren. Het publiek bestond uit ouders, verzorgers en enkele bestuursleden van Naks.

De training is ook gevolgd door Revansha Samson (12), Dichayra Derby (11) en de broers Roell (9) en Ivaro Wijngaarde (13). De presentatie van de jonge public speakers bestond uit een introductie, visualisatie en presentatie van een zelfgekozen thema. De thema’s van de presentaties varieerden van judo en de koto en angisa tot het bakken van een lekkere viadu en pannenkoeken.

De training moet het zelfvertrouwen van de kinderen vergroten en hen meer durf laten opbouwen, vertelt Esajas. Ongeveer zes jaar geleden is hij met dit initiatief begonnen, omdat hij gemerkt had dat kinderen op school presentaties moesten houden, zonder dat zij ervoor getraind werden. “Communicatie is de basis van het mens-zijn, omdat we sociale wezens zijn.”

Zelfverzekerheid

“De maatschappij leert je dat overal waar je komt je je moet kunnen presenteren. Bij een ontmoeting, op zoek gaan naar een baan, presenteren op school, als je een product wilt verkopen en nog heel veel meer. Ik vind dat je dit niet moet leren als je al wat ouder bent. Dit moet je van jongsaf leren, waardoor je zelfverzekerdheid en zelfvertrouwen ontwikkelt om voor een publiek te staan. Niet alleen voor publiek, want het gaat in principe om dat wij kinderen willen leren dat deze dingen belangrijk zijn om ongeacht waar ze komen te kunnen presenteren”, zegt Esajas.

De training werd verzorgd middenin een periode, waar de veiligheidsmaatregelen van het Nationale COVID-19 team verscherpt werden toegepast. Hierdoor moest Esajas ook de methode van lesgeven aanpassen naar een online cursus. De kinderen hebben de opdrachten gedaan met hun huisgenoten als publiek. “Op een praktische, concrete en recreatieve manier hebben we de kinderen de vaardigheid van presenteren aangeleerd”, zegt de trainer. Aan het eind van alle drie presentaties kregen de kinderen een certificaat.

Confrontatie

Frederik Wijngaarde heeft zijn zonen Roell en Ivaro aan de cursus laten deelnemen. “Het is nooit te veel wanneer je kinderen in een heel vroeg stadium confronteert met de realiteit op de wereld. De scholen die ze bezoeken, daar moeten de kinderen ook presentaties geven. Een paar van de presentaties heb ik op scholen meegemaakt en daar schort er een hoop aan.”

“De leerkracht op school heeft de kunde niet om de kinderen daarin te begeleiden. Omdat ik weet dat dit regelmatig op school voorkomt, besloten mijn vrouw en ik om de kinderen ook aan deze training mee te laten doen.” Ivaro hield een presentatie over het maken van een viadu en Roel over het bakken van pannenkoeken. “Mijn zonen zijn al vlot en vrij in het spreken en zich uiten. Ze kunnen hun mannetje staan”, zegt vader Wijngaarde.