‘Winti en christendom moeten elkaar aanvullen’

Uit: De Ware Tijd 11/04/2021 10:10 – Audry Wajwakana  

PARAMARIBO – Het christendom en winti hoeven niet met elkaar in strijd te zijn. Christenen moeten volgens andragoloog Urmie Macnack, die zich bezighoudt met transcultureel systeem-psychotherapie, accepteren dat winti een geloofssysteem is, dat op zichzelf staat. Aan de hand van eigen ervaring vertelt ze in de zesde webinar van de ‘Beweging Zwarte Vooruitgang’ met als thema ‘Religie/ Spiritualiteit: Versterking of Onderdrukking’ dat winti en christendom juist aanvullend naar elkaar toe zijn. 

Macnack komt uit het district Para, waar het christelijk geloof (EBG) en winti in het leefsysteem van de bewoners in de Para plantages verenigd waren en er geen sprake was van onderlinge strijd. Echter, buiten de plantages werd het wintigeloof door christenen, wel als voorouderverering en demonisch gekwalificeerd. Het gevolg hiervan is volgens de systeemtherapeut dat het effect heeft op de menselijke psyché en ertoe leidt dat sommige mensen zich in het geheim met winti gingen bezighouden. “Nu doet men dat niet meer, maar wat ik in mijn spreekkamer meemaak is dat mensen komen met worstelingen binnen de familie.”

Binnen systeemtherapie ziet Macnack dat de winti heel veel raakvlakken heeft met wat in de psychologie gebruikelijk is. Ook in de psychologie gaat men uit van oude trauma’s die doorwerken. Omdat net als in de psychologie winti ook behandelingsmethoden kent, roept ze op tot herwaardering van de winti. Dit is volgens haar een sjamanistisch geloof dat de mens in de wereld in allerlei vormen aantreft. “Men gelooft in een oppergod waar alles in de natuur begeesterd is. Het heeft dus niks te doen met bijgeloof of heidens”, zegt ze. Volgens haar denken veel witte mensen er niet negatief over. Maar zwarte mensen schamen zich voor de negatieve boodschappen die ze eeuwenlang van generatie op generatie mee hebben gekregen. De herwaardering begint bij het individu. “Ga zelf op onderzoek uit en neem niet aan wat anderen ons zeggen”, zegt ze. Omdat er vanuit de winti wel tolerantie is naar het christendom zou dit ook omgekeerd moeten zijn om conflicten binnen families omtrent het geloof op te lossen. “De kerk als instituut kan iets hierin betekenen”, zegt ze.

Ervan uitgaande dat de kerk een sociaalmaatschappelijke instelling is die functioneert in een sociaalmaatschappelijk bestel dat zowel christelijke als niet christelijke organisaties ontmoet, zou het volgens dominee Edgar Loswijk te kortzichtig zijn om niet met de mensen van het wintigeloof in gesprek te gaan. “Het mooie hiervan is dat we elkaar respecteren. En dat betekent dat je het niet met alles eens hoeft te zijn. Het gaat om de samenleving.” Hij stelt dat de kerk wel midden in de samenleving is en haar identiteit niet zal prijsgeven, maar wel verantwoording schuldig is aan die samenleving. Hij, Macnack en historica Judy Samson waren de inleiders van de webinar. In zijn presentatie wees Loswijk op de aspecten waar de EBGS als deel van de maatschappij een rol heeft gespeeld in de slavernij periode en daarna. Samson ging in op de geschiedenis van het ontstaan van de wintireligie. Tijdens de vragenronde gaf de dominee toe dat de presentaties van de twee vrouwen eyeopeners waren.

De serie webinars is een initiatief van Eline Graanoogst, Astrid Runs en Vanessa Limon die op 13 juli 2020 de ‘Beweging Zwarte Vooruitgang’ hebben opgericht. Aanleiding was volgens Runs ‘The Black Lives Matter protesten’, over de brute politiemoord op George Floyd. Als een rimpeling in zee, in steeds grotere golven verplaatsten de protesten zich naar Brazilië, Frankrijk, Engeland, Nederland, Barbados, inheemsen in Nieuw-Zeeland en Australië. De protesten worden wereldwijd geleid door mensen van kleur, maar de beweging zag steeds meer participatie van de witte bevolking die deelneemt aan de strijd tegen sociale ongelijkheid en systematisch racisme. Om de problemen waarmee de afro-Surinamer te kampen heeft, bespreekbaar te maken, is gestart met het organiseren van webinars. De eerste was op 8 november vorig jaar. De initiatiefnemers kiezen voor thema’s die in eerste oogopslag een beetje ongemakkelijk aanvoelen binnen de gemeenschap. “Wat we willen bereiken is dat mensen bereid zijn hun visie op een bepaald thema te delen en om met elkaar in dialoog te gaan”, zegt Runs. Om een breder publiek te bereiken hebben de initiatiefnemers ook een Youtubekanaal aangemaakt waarin alle webinars terug te bekijken

 

 

 

 

Naks wil impuls geven tot uniforme spelling Sranantongo

Bron. De Ware Tijd: 13/03/2021 05:54 – Sharon Singh  

Onderwijsminister Marie Levens (l) nam uit handen van Naks-voorzitter Siegmien Staphorst het adviesrapport over het Sranan in ontvangst.

klik voor meer  Onderwijsminister Marie Levens (l) nam uit handen van Naks-voorzitter Siegmien Staphorst het adviesrapport over het Sranan in ontvangst. Foto: FB Directoraat Cultuur

PARAMARIBO – Siegmien Staphorst, voorzitter van Naks, hoopt dat er stappen worden ondernomen om te komen tot een eenduidig spellingsysteem voor het Sranan. Daarom heeft haar organisatie besloten het adviesrapport ‘Sranantongo; naar uniformiteit’ te overhandigen aan minister Marie Levens van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur. 

Ondanks dat er sinds 1986 een wet is, hanteert iedereen een eigen schrijfstijl als het gaat om het Sranantongo. Een commissie onder leiding van Eline Graanoogst heeft in opdracht van Naks de taal grondig geëvalueerd. Het eindresultaat, vervat in het adviesrapport, is vrijdag overhandigd aan de OWC-bewindsvrouw, die benadrukte dat voordat een taal wordt opgenomen in een curriculum het belangrijk is te weten hoe die wordt gesproken en geschreven.

Ze was er dan ook ingenomen mee dat het rapport aandacht vroeg voor de juiste spelling. “Er is heel wat voorwerk gedaan. Men heeft geprobeerd om de spelling vast te leggen, maar we laten het steeds los”, merkt Levens op. Naks hoopt de aanzet te hebben gegeven tot het houden van een taalconferentie en de instelling van een taalautoriteit. Verder is het wenselijk dat er trainingen komen. Dit alles moet resulteren in een officieel Sranantongo/Nederlands-woordenboek.

Volgens de minister speelt de Lingua Franca een belangrijke rol. “Je zou die kunnen gebruiken in de scholen om kinderen op te vangen die geen Nederlands spreken. Dat doen we eigenlijk al met het Aucaans, Saramaccaans en andere Surinaamse talen. In het zuiden van Suriname laten we het echt toe dat kinderen worden ontvangen in hun eigen taal. Maar niet allemaal zijn geschreven en hebben een juiste fonetiek waar wij wat van kunnen leren. Ook daar is er veel aan te doen wat betreft die andere talen naast het Sranantongo.” Levens zegt dat er ongeveer dertig Surinaamse talen zijn.

Het Sranantongo, vroeger aangeduid met ‘Negerengels’, werd niet door alle etnische groepen geaccepteerd. “Maar dat heeft te maken met de periode waarin de etnische problemen nog sterk waren en dat vermindert steeds meer. Belangrijk is dat je elke etnische groep waardeert voor wat die is en elke taal die de groep spreekt.”

 

klik voor meer

COLUMN: Yu no man broko mi

Bron: De Ware Tijd : 18/03/2021 14:00 – Pokay Tongo  

COLUMN: Yu no man broko mi

klik voor meer  meer...

Stuart Rahan Foto:

Sma di sabi skrifi nanga taki a Sranantongo bun, sabi dati ‘Yu no man broko mi’ abi moro leki wan prakseri. A fosi wan e fruteri un fu san wi e kari ini Sranan ‘fisti sani’ pe yu e freyri a fosi leysi. Gi son wan na wan ondrofeni pe den ben abi pen nanga lasi furu brudu. Trawan abi prisiri te den e memre a prenspari momenti disi. Den kon bigi, ten doro fu den srefi kan meki pikin poti na grontapu tron papa nanga mama ini lobi fu den pikin. Ma yu abi son sma di broko fu di den no ben wani. A takru ondrofeni siki den yeye. Freyri san ben musu de wan prisiri tori, meki den lasi a switi. 

Ma ‘yu no man broko mi’ na wan pisi tu fu wan odo. ‘Mi na afu sensi, yu no man broko mi’ a heri odo e taki. Den dey disi a odo kisi skin èn a e lolo ini moro mofo boyti di fu Srananman wawan. Singiman Jeangu Macrooy di o teki prati na ini a Eurovisie Songfestival ini nen fu Ptatakondre, kebroyki a odo disi tu ini en nyun poku ‘Birth of a New Age’. Den lin disi e tan freyri ini yu ede, so srefi fu den weti Ptata di lobi a poku disi falek. Nanga a odo disi un e si dati a Sranantongo e sori moro nanga moro en fesi ini tra tongo.

Fa un e si, a Sranantongo e waka dey fu dey go na fesi. A ten san furu sma ben feni a tongo no abi strukturu fu skrifi, de langa ten na un baka. A fosi leysi di gran Lanti fu Sranan gi grani na a skrifimodo ben de na ini 1960. Ini a yari 1986 a di fu tu bosroyti meki baka. A skrifimodo kenki. Dati pasa fu di a tongo e lolo, nyun wortu e kon, nyun skrififasi e sori fesi. A wiki di pasa de a kulturu orga Naks fu Sranan langa wan ray fu wan nyun skrifimodo nanga skrififasi gi a ministri fu Skoro afersi, misi Marie Levens. Nanga a ray a tapu papira Naks e gi wan anu fu skrifi a Sranantongo na tapu wan enkri fasi nomo fu bruya no de moro.

A de fanowdu fu waka anu nanga anu fu tay hori wan skrifimodo fu di gran Lanti srefi e meki fowtu te nanga tide ete. ‘Kow go stem tapu 25 mei’ na wan boskopu di yu no kan skrifi sofasi. ‘Kon un go poti un sten a tapu 25 mèy’ a musu de. Taki nanga skrifi a no wan. Den bigi wenkri di e poti den bariwroko a tapu wagi fu eksempre, e skopu a tongo kiri. ‘Boeng dikkie krontoh merkie. Grietie nè grietie moro!!’ A sari fu si taki fu den ayti wortu, seybi no skrifi bun. ‘Bun deki krontomerki. Griti no e griti moro.’ Wan fu den stonfutu wenkri fu Sranan srefi no e du muyti nanga a tongo. ‘Fernandes Bakery Viadoe bol’ e hati mi ay. Na Ptata, Ingrisi nanga Sranan ini wan boru. ‘Fernades Bakery Fiyadu Boru’ na wan lespeki skrififasi fu a tongo.

Wan tu yonguwan leki Darryl Veldman (Stimofo strips) nanga Nyanga Weder (Tak’ A Tongo) e feti den bruya di son skrififasi e tyari kon na ini Ptata. Den e teki den ten fu skrifi nanga den orga di e si a Sranantongo leki wan wakamantongo, tongo fu a strati. A orga san e gi ray fa fu poti yu sten ‘Young voice, de stemwijzer’ na wan fu den. ‘Osso, djoenta, scorro’. Dan fa dan? A musu de ‘oso, dyunta, skoro’. A hogri tori fu a skrififasi disi na taki Ptata orga e agri nanga a takru skrifi fu di den feni taki na wan Srananman skrifi en. A no di balman Edgar Davids komopo na Sranan a sabi san na wan ‘kubribi/syatu bakru’.

A ray di Naks langa gi a ministri fu Skoro Afersi de fanowdu fu di den sabi dati bun furu sma nanga orga na ini Sranan neleki Ptatakondre e broko den ede fu a Sranantongo. Baka te a ministeriya teki a bosroyti fu wan nyun skrifimodo wan bigi komparsi sa musu hori pe sabiman nanga orga kan broko den ede fa fu seti a Sranantongo go moro fara. Sranantongo, a tongo di Srananman abi fu kruderi, krutu nanga freyri nanga makandra na neleki san a odo e taki: Mi na afu sensi, yu no man broko mi. A tongo de fu tan nanga wi fu tego.

taknangami@live.nl

NAKS overhandigt het rapport ‘Sranantongo; naar uniformiteit en spelling’

Directoraat Cultuur
12 maart 2021

De schriftelijke weergave van het Sranan moet nader geregeld worden en het primair gebruik (gesproken taal) moet verbeterd worden. Dat vindt de door NAKS ingestelde “Commissie Sranantongo Spelling” onder leiding van Eline Graanoogst.

 

In dat kader heeft NAKS-voorzitter Siegmien Staphorst op vrijdag 12 maart 2021 het rapport ‘Sranantongo; naar uniformiteit en spelling’ aangeboden aan minister Marie Levens van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur.
Ook Cultuurdirecteur Roseline Daan ontving een exemplaar uit handen van mw. Graanoogst. Het initiatief van NAKS mag gezien worden als een constructieve bijdrage aan een gestructureerde discussie over de Surinaamse taalsituatie met in deze het Sranan als uitganspunt.

 

 

Actrice Cicely Tyson (96) overleden, geroemd als krachtige, zwarte vrouw

De Amerikaanse actrice Cicely Tyson is op 96-jarige leeftijd overleden. In haar carrière die 60 jaar duurde, onderscheidde ze zich in films, tv-series en toneelstukken met rollen van krachtige zwarte vrouwen, die worstelden met problemen als achterstand en discriminatie.

Watch: “Actrice Cicely Tyson (96) overleden, geroemd als krachtige, zwarte vrouw” – https://nos.nl/l/2366440

Watch: “Hollywood legend Cicely Tyson recounts life, career in new memoir” on YouTube: https://youtu.be/f6US9geaSmA

Watch “Cicely Tyson’s Last Interview” on YouTube: https://youtu.be/WI_EehTLynU

Watch: “Cicely Tyson Death, Age, Children, Husband, Movies and Net Worth” on YouTube: https://youtu.be/SbUyV4PlAgk

Watch: “2020 Hall of Fame: Cicely Tyson” on YouTube: https://youtu.be/BEd1Wnssmbo

Watch “Cicely Tyson Emotional Speech That Left Everyone Crying” on YouTube: https://youtu.be/H1QuAcM_q_0

Watch “RIP Tyler Perry Shares Heartbreaking Final Goodbye To  Cicely Tyson Passing.” : https://youtu.be/0jwfwzchBMY

Watch “Cicely Tyson Remembered by Gayle King, Debbie Allen and More (Exclusive)”: https://youtu.be/0j-9bMYSXwo

Watch “Celebrating the life of Hollywood icon Cicely Tyson l GMA” on YouTube: https://youtu.be/cNGmiGvbtDI

Relegie of Spiritualiteit webinar

Sori yu talenti Schrijfwedstrijd

Jan Pronk: ‘We hebben Suriname gigantisch geplunderd,

Oud-minister Jan Pronk (80) legt in zijn boek Suriname, van wingewest tot natiestaat verantwoording af over zijn Surinamebeleid als minister in drie kabinetten. Voormalig Kamerlid Harry van Bommel en beleidsadviseur Sara Murawski blikken met Jan Pronk terug op 45 jaar Surinaamse onafhankelijkheid.

Was de onafhankelijkheid van Suriname onvermijdelijk? De Antillen zijn altijd Nederlands gebleven en buurland Frans-Guyana is nog altijd Frans.

“Op dat moment was de onafhankelijkheid onafwendbaar; men wilde het in Suriname en het was het tijdsgewricht van dekolonisatie. Ik geloofde daar volmondig in, zoals iedereen binnen links. Suriname was een van de latere landen. Nederland werd aangesproken hierop, ook in de VN. Alle landen zouden onafhankelijk worden. Als je nu terugkijkt, kun je wellicht vaststellen dat in de huidige geglobaliseerde wereldeconomie er ook andere relaties mogelijk zijn; wederzijdse Gemenebestrelaties misschien, of associaties. Daarom ben ik ook voor het handhaven van de relatie met de Antillen. De Antillen wilden ook geen onafhankelijkheid in de jaren 70 en dat werd door de Nederlandse regering volmondig geaccepteerd. De onafhankelijkheid van Suriname zou nu niet meer zo onafwendbaar zijn als toen.”

Er waren ook kritiek en weerstand in Suriname jegens onafhankelijkheid. Vindt u dat er voldoende is geluisterd naar die stemmen?

“We hebben risico’s genomen, maar er is wel geluisterd. Het luisteren naar de numerieke minderheid op dat moment kon niet leiden tot een andere beslissing dan de toekenning van onafhankelijkheid. Als we andere voorwaarden zouden stellen dan twintig jaar eerder overeengekomen was tijdens de onderhandelingen over het Statuut, zouden we als een neokoloniale staat worden gebrandmerkt. We hebben wel zoveel mogelijk zekerheden gecreëerd, zodat de tegenstellingen niet zouden escaleren in gewelddadige conflicten. Het waren er drie. Ten eerste kwam er een grondwet. Ten tweede konden we de mogelijkheid bieden dat iedereen die de Nederlandse nationaliteit niet wilde opgeven, naar Nederland kon gaan. De derde zekerheid lag besloten in de voorwaarde dat de Nederlandse hulp na onafhankelijkheid gericht zou worden op alle bevolkingsgroepen, zonder uitzondering.”

De wens om tempo te maken met de onafhankelijkheid heeft mogelijk de onderhandelingen beïnvloed. Heeft dat de Nederlandse toegeeflijkheid vergroot?

“Het tempo werd bepaald door de datum die eenzijdig door Suriname was gekozen. De onderhandelingen gingen dus niet over de vraag óf Suriname onafhankelijk zou worden, of wanneer, maar hoe. Er was al heel veel tot stand gekomen. Het land was een democratie, er was een rechtsstaat, onafhankelijke rechtspraak, vakbond, vrije pers, er was geen politiegeweld. Suriname was gereed om onafhankelijk te worden. Dus eigenlijk hoefde je alleen maar te onderhandelen over burgerschap en emigratie en over financiële steun gericht op economische verzelfstandiging na de verwezenlijking van staatkundige autonomie. Over defensie werd niet onderhandeld. Men zei gewoon ‘wij willen een leger’. Dat was hun eigen beslissing. Defensie in Nederland hielp om de vorming van een Surinaams leger in goede banen te leiden met technische bijstand, materieel en een militaire missie. Dat beetje geld en technische bijstand heeft niet slecht uitgewerkt, de missie wel. We hebben de leiding van die missie toevertrouwd aan een Nederlandse kolonel met een eigen agenda.”