Presentatie “Kriyoro Wiki!”

Presentatie verzorgd door Sherida Mormon, ter gelegenheid van de NAKS Gran Taki Tangi op 1 juli 2018 te Fort Zeelandia

Geachte aanwezigen, goedemorgen.

De naam Kriyoro Wiki is bedacht door de jongeren van NAKS en is geïnspireerd door de persoonlijkheid van de Kriyoro Mama. Deze mama paste op de kinderen van de tot slaaf gemaakten en zelfs op kinderen van de slavenmeesters. Ze was zorgzaam, wijs, opvoedend, bracht rust, zorgde voor saamhorigheid, versterkte en gaf advies. Een sterke en trotse persoonlijkheid met een geweldig doorzettingsvermogen, bewust van haar eigen waarde en eigen kracht. Ze wordt gezien als een persoonlijkheid in balans. Immers zouden kinderen niet aan haar zorg worden toevertrouwd. Uit deze sterke persoonlijkheid kunnen wij als nazaten leren en kunnen haar beslist als rolmodel voor onze generatie en de generaties hierna stellen.

Geïnspireerd door deze gedachtegang zouden ook wij – en velen van u doen dat al – moeten kijken naar en leren van de overlevingskracht van de tot slaaf gemaakten tijdens de slavernij en direct erna. Hun capaciteit om het hoofd te bieden aan de drastisch veranderde omstandigheden is niet mals. We moeten dus niet alleen de focus leggen op de katibo, maar ons zelf de volgende vragen stellen:

  1. Wat kunnen we leren uit die periode en meenemen in ons dagelijks leven, voor nu en voor de toekomst?
  2. Wat moeten we beslist aan onze kinderen en kindskinderen overdragen?
  3. Wat moeten we ook leren loslaten?

In geval van de slavernij is een mensheid in generaties van 300 jaar collectief systematisch geestelijk en lichamelijk kapot gemaakt. door vernedering, marteling en uitbuiting waarbij er zielsverwonding plaats heeft plaatsgevonden. Anderen zijn gevlucht naar onbekende bossen in een totaal onbekend gebied. En dit is niet eens zo lang geleden: 155 jaar. Eigenlijk 145 jaar.
Dus mijn bet-overgroot moeder was een slavin. Een relatief korte tijd.
Niet zomaar wordt er dus gesteld dat ons slavernij verleden invloed heeft op ons.

Ik wil aan de hand van hedendaagse theorieën over gedragswetenschappen en sociaal- economische ontwikkeling mijn relaas voortzetten (hypothese maken).

De wetenschap geeft het volgende aan:

  • Gedrag of levensstijl die ontwikkeld is in een bepaalde periode wordt overgebracht naar de volgende generatie. Dus we worden op een bepaalde manier opgevoed vanuit die gevormde inzichten/levensfilosofieën van onze ouders en voorouders.
  • De wetenschap geeft verder aan dat eigenschappen van onze ouders en voorouders ook in onze genen zitten. D.w.z. we nemen ze onbewust mee in ons gedrag.
    Dit gedrag verandert naarmate de tijd verstrijkt en wij in contact komen met andere levensstijlen en informatie. We verkrijgen andere inzichten.
  • Gedragswetenschappers geven ook aan dat we gedrag ook bewust kunnen veranderen door daarvoor te kiezen. De verandering kan bereikt worden door een bepaalde discipline in te bouwen en daardoor een andere levensfocus/levensfilosofie te creëren. Door jezelf te trainen in het bewust op zoek te gaan naar informatie en positieve voorbeelden in de samenleving, kies je ervoor bewust te veranderen.

Nu! Wanneer wij stellen, voelen en zien dat de slavernij heden ten dage nog invloed heeft op ons als Afro-Surinamers en op de Afrikaanse diaspora in de wereld en we dat ook nog kunnen staven aan de hand van collectieve cijfers met betrekking tot:

  1. onze drop-outs,
  2. de werkloosheid,
  3. en de sociaal- economische welvaartsstatus.

Dan is het wellicht van belang dat we erkennen dat er iets mis is. Maar van GROTER belang is dat wij weten dat wij in staat zijn dit te veranderen.

Maar net zoals de slavernij een systematisch georganiseerde en collectieve aanpak had, evenzo zal de aanpak voor verandering in de basis systematisch moeten zijn, willen we collectieve sociaal-economische welvaartsresultaten bereiken voor onszelf.

In mijn heel relaas heb ik 2 termen laten vallen

  • Andere levensfilosofie
  • Systematische en collectieve aanpak

Wat is een andere levensfilosofie? Is deze überhaupt nodig? Wat was de levenshouding van de mens die tot slaaf was gemaakt?. Waar kunnen we van LEREN en behouden maar wat MOETEN we loslaten en veranderen?

U kunt zich voorstellen, dat de levensfilosofie/ levenshouding in die periode zich vooral kenmerkte door overleving: “the survival mode”. Gegeven de duur en de mensonterende vorm van de slavernij zou je zelfs kunnen zeggen: een bewonderingswaardige, in die tijd, bovennatuurlijk doorzettings- en uithoudingsvermogen! Dit is een van de belangrijke kenmerken van de “survival mode”.

Andere kenmerken zijn:

  • “Survivors” wachten niet op anderen om ze te redden!
  • Ze kunnen dis-connecten d.w.z. loskoppelen van de werkelijkheid
  • Ze zoeken eigen motivatie om te leven. Eigenlijk is hun enige motivatie: overleven en zoeken naar diverse (oplossings)methoden om dat te doen: liederen, zang en dans. Hun eigen vorm van therapie is ontwikkeld.
  • Figuurlijk alsook letterlijk vluchten uit de situatie om de erbarmelijke en onmenselijke toestand te kunnen overleven.
  • Gevoeligheid om uitgespeeld te worden- angst- en paniekreacties. Omdat overleven de enige weg was maakte het je ook gevoelig om uitgespeeld te worden

Wat geconcludeerd moet worden: het was een absolute traumatische periode en de Afrikaan in diaspora in Suriname heeft het overleefd.

Wat moeten we doen met deze informatie?

We kunnen een paar van deze eigenschappen heden ten dage goed gebruiken: doorzettingsvermogen, zelf motivatie, niet wachten op anderen om je te redden.

Wat we MOETEN LOSLATEN als collectief is de toen noodzakelijke levensstijl, gericht op puur het overleven. “Survival Mode”.

Als wij zowel individueel als in collectief verband ons richten op puur het overleven, is onze sociaal-economische plek als collectief op de huidige maatschappelijke ladder niet vreemd.

  • Ons collectief business model is dan eerder hossel of ontstaan uit een pure noodzaak maar bereikt zijn plafond snel en kent geen verdere groei.
  • Onze organisaties zullen zwak zijn als ze alleen gericht zijn op survival en volledig afhankelijk van 1 leider. Die zich dan in zo een bedrijfscultuur meer opstelt als eigenlijke eigenaar
  • In survival mode kan je gemakkelijk uitgespeeld worden en is het wantrouwen groot

We moeten dus uit de “survival mode” en moeten naar een levensfilosofie, levensstijl van generatie overstijgende groei en ontwikkeling. Waarbij we ons eigenschappen, zoals doorzetten en zelfmotivatie – die zich extra hebben gemanifesteerd tijdens de slavernij- weer eigen maken.

Een ander woordcombinatie welke ik heb gebruikt is systematische en collectieve aanpak. Willen we collectieve sociaal-economische groei en welvaart bereiken, dan zal het niet iets moeten zijn van een persoon of een individuele organisatie die vandaag opstaat en zegt dit is genoeg! De aanpak van de overheersing en het opdringen van de slavernij was ook nooit een individuele actie.
Het zal een collectiviteit van organisaties MOETEN ZIJN die aangeven “dit is genoeg”. En systematisch als een business case uitwerken hoe wij in Suriname de collectieve sociaal- economische groei van de nazaten willen bereiken.

We hebben een aantal organisaties en personen die zich cultureel of sociaal economisch inzetten voor versterking van Afro-Surinamers. Er is reeds een hoop baanbrekend werk verricht, met name op sociaal en cultureel-educatief gebied. Het zijn Initiatieven en acties die hebben geleid tot een zekere mate van bewustwording en lotsverbetering heden ten dage. Deze acties hebben ook bijgedragen tot mijn vorming tot uw vorming en de vorming van vele anderen, waardoor we anders denkend zijn geworden.

Maar er moet meer en veel meer collectiever en systematischer tewerk gegaan worden voor het vergroten van welvaart en welzijn van een belangrijk deel van de Afro-Surinaamse samenleving.

We noemen nu: de Kriyoro Wiki als een van de cluster initiatieven. Het moet een paraplu organisatie worden waarbij we onszelf zodanig organiseren dat wij er allemaal voordeel aan de activiteiten rond de herdenking van de afschaffi.ng van de slavernij. De voordelen zijn o.a.:

  • Kostenbesparing
  • Afstemmen van evenementen op elkaar, dus efficiënter
  • Het bereiken van schaalvoordelen. Wanneer je gezamenlijk promoot en de periode in Suriname markeert als de periode om “ Afrikaanse diaspora cultuur te ervaren” is de kans om toegang te hebben tot een uitgebreide markt veel grote. Je kunt samen veel meer en veel grotere groepen bereiken dan wanneer je in eentje of apart de zaak wilt aanpakken.
  • De basis leggen voor en het ontwikkelen van de creatieve industrie.
    Door de gedeeltelijke omschakeling van puur cultuur naar cultuurtoerisme.

D.w.z. terwijl we 1 juli terecht herdenken en ons bezinnen, kunnen we tegelijkertijd deze periode als een collectiviteit, commercieel aanpakken en dus een toerisme product lokaal en internationaal aanbieden. We maken dus een systematische omslag van een pure consumptieve periode naar een productieve periode. VOOR ONSZELF.

  • Grotere toegang tot het financieren en ontwikkelen van eigen financieringssystemen.
    Wanneer je werkt naar deze periode toe, zal jij je uiteraard ook kwalitatief moeten profileren en zullen educatieve en financieringssystemen ‘in place’ moeten komen om dit traject te dragen. Er zijn diaspora financieringssystemen die niet onbekend zijn in de wereld. Afro diaspora systemen ook niet. Tegelijkertijd zullen bij een gedegen kosten-baten analyse, de organisaties zelf aan hun eigen verduurzaming kunnen werken.

Een systematische collectieve aanpak vereist:

  1. Duidelijke focus/ richting
  2. Een lange termijn groeivisie
  3. Duidelijke strategische doelen
  4. Noodzakelijke partners
  5. Heldere actieplannen en bedrijfsmatige organisatorische inrichting
  6. Een heldere investerings- en verdienmodel
  7. Reguliere evaluatie en bijsturing.

Verandering van de collectiviteit van ons als Afro-Surinamers vereist dus en dat wil ik benadrukken:

  • Samenbundeling, maar niet zomaar. Eigenlijk meer clusteren van organisaties op basis van wederzijdse belangen. D.w.z. in alle samenwerkende organisaties moet er een vorm van waarde creatie zijn ( win /win). De samenwerking moet een economische waarde keten zijn, waarbij elke organisatie een belangrijke schakel is. Dati wan taki mi e du disi, yu e du dati, ala suma abi en wroko fu du.
  • Die ketting waaraan we geketend waren, zetten we dus om als een sterke verbinding met elkaar om met verenigde krachten gezamenlijke doelen te bereiken. A keti dati no e koti
  • We moeten als cluster organisatie(s) ook die transitie maken van een overlevings- en verzorgingskarakter naar innovatie en groeikarakter. Dit eist weliswaar een andere vorm management en leiderschapsstijl.
  • Wij moeten als individuele organisatie in clusterverband een investerings- en verdienmodel ‘in place’ hebben en die implementeren.
  • Het uitwerken van financieringsmodaliteiten, omdat toegang tot financiering nog wel altijd een uitdaging is; als je geen geld hebt/ onderpand, kom je vaak ook niet in aanmerking voor financiering. Vergeet in deze de kasmoni niet, welke op een gegeven moment ontwikkeld was. Een geweldig systeem van onze voorouders om geld aan de kant te zetten. Alleen heeft het nu vooral een consumptief karakter. Die omslag moeten we maken om het geld productief in te zetten: a moni musu meki pikin.
  • Educatie en informatie. We moeten kennis met elkaar delen voor verdere groei en ontwikkeling van ons volk, van de Afro-Surinamers. We moeten elkaar continue bewust maken van bijna onuitputtelijke mogelijkheden om succes te bereiken
  • Maar in het heel proces wil ik ook meegeven dat we onze geloofsovertuigingen moeten evalueren. Beide wel te verstaan: de ene die ons was opgelegd en de andere die door het te verbannen geen ruimte gehad heeft zich te ontwikkelen.
  • We moeten deze “geloofssystemen” onder de loep nemen: waar liggen de accenten wat is heden ten dage nog valide. Waar moet de focus vooral op zijn om de omschakeling te maken van lichamelijke en geestelijke balans voor groei en ontwikkeling?
  • Het belang van eigenwaarde. Geloof in onszelf zal groeien wanneer we rolmodellen meenemen in onze informatie verschaffing aan de met name de jongere generatie. Geloof in onszelf betekent ook daadwerkelijk investeren in ons zelf.

 

Tot slot

We zullen dus onze levensfilosofie en onze levensstijl moeten veranderen en ons als cluster organisaties volgens een bepaalde systematiek moeten inzetten om de collectieve sociaal- economische groei en ontwikkeling van onszelf te bewerkstelligen. We moeten onze organisaties daarom ook dusdanig inrichten om deze doelen te bereiken.

Niemand gaat ons redden! We moeten het zelf doen, betekent dat wij de kracht in onszelf opzoeken en met oplossingsmodellen komen voor het versterken van onszelf.

Wij moeten onszelf niet in een hoek laten plaatsen en die hoek vervolgens koesteren alsof het onze tweede natuur is, alsof dat alleen de waarheid is. We moeten ons niet gedragen naar wat men van ons vindt. We kunnen veranderen. Er zijn voorbeelden en rolmodellen om ons heen.

Eigenwaarde, waardering van het eigene, elkaar versterken. moeten geen loze uitspraken zijn of zich beperken tot de kledij bijvoorbeeld. Laten we wat kleding betreft juist groeien naar de opzet van een eigen kledingstoffenlijn. Dan zijn we waarlijk vrij.

Te wi e taki tangi, te wi e sori lespeki gi den granwan di lasi den brudu nanga libi gi unu, a no taki nomo unu musu taki. Geen gebakken lucht dus. Laten we de dankbaarheid ook laten zien in onze daden:  A no fu soso den bigisma feti fu no sungu ini den katibo yari.  Wij zijn het aan hen, onszelf, onze kinderen en aan onze kinds kinderen verplicht om veel meer economische. sociale en culturele vrijheid te bereiken in het leven.

Laten we deze week deze periode claimen om onze verandering en groei te meten. UNU WIKI

Unu wiki! Unu musu tan wiki, un musu tan na ay fu kon fri tru tru.

Meki wi meki un eygi keti san no man fu koti. A musu de wan keti fu kraka un srefi”.

Gran Tangi!

Zunder: Het gaat niet om afschaffing van de slavernij

De Nationale Reparatie Commissie Suriname houdt vrijdag een lezing naar aanleiding van door haar Kennisinstituut verricht onderzoek. Het thema van de avond is: Bestaat er een samenzwering tegen de Surinamers van Afrikaanse afkomst? De keynote spreker op de avond is Armand Zunder, voorzitter van de Nationale Reparatie Commissie Suriname.

Zunder zegt dat de lezing een educatief en informatief karakter zal hebben en staat in het teken van de vermeerdering van kennis en inzicht over het historische verleden van het Afrikaanse Surinaamse deel van de bevolking, met het oog op de toekomst. Deze activiteit wordt georganiseerd in het kader van de demografische jubileumjaren, waarover de samenleving de afgelopen weken veel te horen heeft gekregen en nog te horen zal krijgen. Aan het motto ‘hoe wij hier ook samenkwamen’ zal door de Nationale Reparatie Commissie inhoudelijk invulling worden gegeven, stelt Zunder.

De commissie vindt het merkwaardig dat over de aankomst van personen uit Afrika in dit jubileumjaar er geen woord wordt gerept over hun prestaties in de koloniale tijd. Nog minder wordt er gesproken over wat de voorouders van de Afrikaanse Surinamers in die eeuwenlange periode voor land en vooral voor de kolonisator hebben gepresteerd. In plaats daarvan worden de nazaten van de Afrikanen weer eens verdeeld, want het accent wordt gelegd op de afschaffing van de slavernij. De afschaffing van deze afschuwelijke misdaad tegen de menselijkheid moet blijkbaar worden herdacht en of zelfs liefst uitbundig worden gevierd. Daarbij wordt de gehele samenleving bovendien op een verkeerd spoor gezet, meent de commissie.

“Zo is er laatst een interessante week-conferentie door de Universiteit van Suriname gehouden in het kader van onder meer 155 jaar afschaffing van de slavernij. Is er doelbewust geen rekening mee gehouden dat de voorouders van de niet in het binnenland vertoevende Afro-Surinamers pas 145 jaar geleden hun vrijheid van de koloniale overheersers hebben verkregen en niet 155 jaar geleden.
Dit fundamentele vraagstuk en tal van andere vraagstukken, zoals de structurele manco’s in wat wij onze kinderen op school laten leren over de geschiedenis, de uitspraken gedaan op 30 juni 2018 van de burgemeester van Rotterdam over ons slavernijverleden, de stand van zaken over de activiteiten van de Nationale Reparatie Commissie Suriname en hoe verder zullen onder meer aan de orde komen.”

De lezing wordt op vrijdag 6 juli in theater Unique gehouden om 19.00 uur.

Bron:www.starnieuws.com

Yeye Taki wil doorwerken aan de bewustwording over winti

Winti’s present bij onthulling gedenkplaat Afrikaanse voorouders

De rol van Boni als vrijheidsstrijder herdacht in lezing

NAKS Taki Tangi – Afro-Surinamers moeten uit overlevingsdrang

PARAMARIBO – Tientallen personen, gekleed in koto’s, angisa’s en culturele klederdracht hebben zondag in het Fort Zeelandia meegedaan aan de twintigste NAKS Taki Tangi.

“Het initiatief voor de Taki Tangi kwam van Elfriede Baarn-Dijksteel. Omdat het de twintigste keer is, noemen we het een Gran Tak Tangi. Als onze voorouders niet hadden gestreden voor vrijheid, konden we hier nu niet zitten. We zeggen ze daarom dank”, zegt NAKS-voorzitter Siegmien Staphorst. Het thema dit jaar is ‘Kriyoro Wiki’. Dit is niet alleen gelieerd aan de weekactiviteiten, maar de diepere betekenis van het woord met betrekking tot alertheid en progressie onder de Afro-Surinamers.

Sherida Mormon heeft tijdens de Taki Tangi een inleiding gehouden over het thema en riep de Afro-Surinamers op om een transitie te maken van overlevende verzorgende groep naar innovatie en groei. Volgens haar moet de situatie van Afro-Surinamers systematisch en collectief worden veranderd en verbeterd.

“Als we ons blijven richten op overleven, dan zal onze plek op de sociaal-economische ladder laag blijven. We moeten van consumptief naar productief. Als organisaties moeten we een sterke keten vormen.” De Gran Taki Tangi werd opgefleurd door verschillende traditionele liedjes, dansen en muziekoptredens van NAKS Kwanzaa en muziekschool Mi Agida.

Bottom of Form

Bron:http://www.dwtonline.com/laatste-nieuws/2018/07/01/afro-surinamers-moeten-uit-overlevingsdrang/

 

Memre Kaseko hanteert Keti Koti als springplank voor activiteiten

Keti-Koti viering op Bergendal maakt verwachtingen waar