Sori yu talenti Schrijfwedstrijd

Our Story: John Albert Burr, uitvinder van de grasmaaier

Als u vandaag een handmatige duwmaaier heeft, gebruikt deze waarschijnlijk ontwerpelementen van de gepatenteerde roterende grasmaaier van de 19e-eeuwse zwarte Amerikaanse uitvinder John Albert Burr.

Op 9 mei 1899 patenteerde John Albert Burr een verbeterde grasmaaier met roterende messen. Burr ontwierp een grasmaaier met tractiewielen en een roterend mes dat zo is ontworpen dat hij niet gemakkelijk verstopt raakt door gemaaid gras. John Albert Burr verbeterde ook het ontwerp van grasmaaiers door het mogelijk te maken dichter bij gebouwen en muurranden te maaien. U kunt Amerikaans octrooi 624.749, verleend aan John Albert Burr, bekijken.

Het leven van een uitvinder

John Burr werd in 1848 in Maryland geboren en was dus een tiener tijdens de burgeroorlog. Zijn ouders waren tot slaaf gemaakt en werden later vrijgelaten, en hij kan ook tot slaaf zijn gemaakt tot de emancipatie die plaatsvond toen hij 17 was. Hij ontsnapte echter niet aan handenarbeid, omdat hij tijdens zijn tienerjaren als een veldhand werkte.

Maar zijn talent werd erkend en rijke zwarte activisten zorgden ervoor dat hij technische lessen kon volgen aan een particuliere universiteit. Hij zette zijn mechanische vaardigheden in om de kost te verdienen met het repareren en onderhouden van landbouwmachines en andere machines. Hij verhuisde naar Chicago en werkte ook als staalarbeider. Toen hij in 1898 zijn octrooi voor de cirkelmaaier indiende, woonde hij in Agawam, Massachusetts.

De roterende grasmaaier

“Het doel van mijn uitvinding is het verschaffen van een omhulsel dat de aandrijfoverbrenging geheel omsluit om te voorkomen dat het verstikt raakt door het gras of verstopt raakt door obstakels van welke aard dan ook”, luidt de octrooiaanvraag.

John Albert Burr's grasmaaier patent, 1899
 De grasmaaier van John Albert Burr werd gepatenteerd in 1899. US Patent and Trademark Office / publiek domein 

Het ontwerp van de roterende grasmaaier van Burr hielp de irritante verstoppingen van maaisel te verminderen die de vloek zijn van handmaaiers. Het was ook beter manoeuvreerbaar en kon worden gebruikt om dichterbij objecten zoals palen en gebouwen te knippen. Zijn patentdiagram laat duidelijk een ontwerp zien dat tegenwoordig zeer bekend is voor handcirkelmaaiers. Aangedreven maaiers voor thuisgebruik waren nog tientallen jaren verwijderd. Omdat gazons in veel nieuwere buurten kleiner worden, keren veel mensen terug naar handmatige cirkelmaaiers zoals het ontwerp van Burr.

Burr bleef verbeteringen aan zijn ontwerp patenteren. Hij ontwierp ook apparaten om het maaisel te mulchen, te zeven en te verspreiden. De huidige mulchmaaiers kunnen deel uitmaken van zijn nalatenschap, omdat ze voedingsstoffen teruggeven aan de grasmat in plaats van ze op te bergen voor compost of verwijdering. Op deze manier hielpen zijn uitvindingen arbeid te besparen en waren ze ook goed voor het gras. Hij bezat meer dan 30 Amerikaanse patenten voor gazononderhoud en landbouwuitvindingen.

Later leven

Burr genoot van de vruchten van zijn succes. In tegenstelling tot veel uitvinders die hun ontwerpen nooit gecommercialiseerd zien of al snel voordelen verliezen, ontving hij royalty’s voor zijn creaties. Hij genoot van reizen en lezingen geven. Hij leefde een lang leven en stierf in 1926 op 78-jarige leeftijd aan influenza. 

Bronnen en verdere informatie

  • Ikenson, Ben. “Patenten: ingenieuze uitvindingen, hoe ze werken en hoe ze zijn ontstaan.” Running Press, 2012. 
  • Ngeow, Evelyn, ed. “Uitvinders en uitvindingen, deel 1.” New York: Marshall Cavendish, 2008. 

Jan Pronk: ‘We hebben Suriname gigantisch geplunderd,

Oud-minister Jan Pronk (80) legt in zijn boek Suriname, van wingewest tot natiestaat verantwoording af over zijn Surinamebeleid als minister in drie kabinetten. Voormalig Kamerlid Harry van Bommel en beleidsadviseur Sara Murawski blikken met Jan Pronk terug op 45 jaar Surinaamse onafhankelijkheid.

Was de onafhankelijkheid van Suriname onvermijdelijk? De Antillen zijn altijd Nederlands gebleven en buurland Frans-Guyana is nog altijd Frans.

“Op dat moment was de onafhankelijkheid onafwendbaar; men wilde het in Suriname en het was het tijdsgewricht van dekolonisatie. Ik geloofde daar volmondig in, zoals iedereen binnen links. Suriname was een van de latere landen. Nederland werd aangesproken hierop, ook in de VN. Alle landen zouden onafhankelijk worden. Als je nu terugkijkt, kun je wellicht vaststellen dat in de huidige geglobaliseerde wereldeconomie er ook andere relaties mogelijk zijn; wederzijdse Gemenebestrelaties misschien, of associaties. Daarom ben ik ook voor het handhaven van de relatie met de Antillen. De Antillen wilden ook geen onafhankelijkheid in de jaren 70 en dat werd door de Nederlandse regering volmondig geaccepteerd. De onafhankelijkheid van Suriname zou nu niet meer zo onafwendbaar zijn als toen.”

Er waren ook kritiek en weerstand in Suriname jegens onafhankelijkheid. Vindt u dat er voldoende is geluisterd naar die stemmen?

“We hebben risico’s genomen, maar er is wel geluisterd. Het luisteren naar de numerieke minderheid op dat moment kon niet leiden tot een andere beslissing dan de toekenning van onafhankelijkheid. Als we andere voorwaarden zouden stellen dan twintig jaar eerder overeengekomen was tijdens de onderhandelingen over het Statuut, zouden we als een neokoloniale staat worden gebrandmerkt. We hebben wel zoveel mogelijk zekerheden gecreëerd, zodat de tegenstellingen niet zouden escaleren in gewelddadige conflicten. Het waren er drie. Ten eerste kwam er een grondwet. Ten tweede konden we de mogelijkheid bieden dat iedereen die de Nederlandse nationaliteit niet wilde opgeven, naar Nederland kon gaan. De derde zekerheid lag besloten in de voorwaarde dat de Nederlandse hulp na onafhankelijkheid gericht zou worden op alle bevolkingsgroepen, zonder uitzondering.”

De wens om tempo te maken met de onafhankelijkheid heeft mogelijk de onderhandelingen beïnvloed. Heeft dat de Nederlandse toegeeflijkheid vergroot?

“Het tempo werd bepaald door de datum die eenzijdig door Suriname was gekozen. De onderhandelingen gingen dus niet over de vraag óf Suriname onafhankelijk zou worden, of wanneer, maar hoe. Er was al heel veel tot stand gekomen. Het land was een democratie, er was een rechtsstaat, onafhankelijke rechtspraak, vakbond, vrije pers, er was geen politiegeweld. Suriname was gereed om onafhankelijk te worden. Dus eigenlijk hoefde je alleen maar te onderhandelen over burgerschap en emigratie en over financiële steun gericht op economische verzelfstandiging na de verwezenlijking van staatkundige autonomie. Over defensie werd niet onderhandeld. Men zei gewoon ‘wij willen een leger’. Dat was hun eigen beslissing. Defensie in Nederland hielp om de vorming van een Surinaams leger in goede banen te leiden met technische bijstand, materieel en een militaire missie. Dat beetje geld en technische bijstand heeft niet slecht uitgewerkt, de missie wel. We hebben de leiding van die missie toevertrouwd aan een Nederlandse kolonel met een eigen agenda.”

Januari 2021-Mildred Caprino

Mildred Caprino

17 yanuwari 1956, Paramaribo

Historiyasabiman

Na fotenti yari kba di Mildred Helen Caprino seri en ede gi a Sranan historiya. A e stuka moro furu den Afrikan-Srananman ma no den wawan. A stuka historiya na Panama, fu 2014 te kon miti 2018 a ben de edeman fu a historiya tetey na Instituut voor de Opleiding van Leraren. Sensi a yari 1983 a gi wan anu fu seti a pototo fu a historiya prati leri na skoro. Na ini a yari 2010 a teki en papira leki Master of Arts in History of Arts and Heritage, Policy, Management and Education na Universiteit Maastricht.

Caprino e hori takimakandra, a e skrifi leysi-pisi, yu o si en furu tu leki toriman nanga historiya sabiman na ini kino di meki gi tv. Nomo a e skrifi fasi fu meki tv-kino tu, leki Groeipijnen (2000) wan kino san e ferteri a tori fu 25 yari Srefidensi, nanga In het licht van God, in de schaduw van de mahoniebomen (2002) ayten a bribi setimakandra  fu Dochters van Maria Onbevlekt Ontvangen tapu 70 yari.

Sonten te sma aksi en, Caprino e hori koyri na lieux de mêmoire (presi fu tan memre di abi furu historiya sabi) na Sranan, fu meki sma kan sabi den historiya.

2013 Caprino kisi a grani leki Ridder in de Ereorde van de Gele Ster.

Historicus

Mildred Helen Caprino, verdiept zich al zo’n veertig jaar in de geschiedenis van Suriname. Haar focus is vooral, maar niet uitsluitend, de Afro-Surinaamse gemeenschap. Ze studeerde geschiedenis in Panama, was van 2014 tot en met 2018 opleidingscoördinator geschiedenis aan het Instituut voor de Opleiding van Leraren en vanaf 1983 betrokken bij de curriculumontwikkeling voor het geschiedenisonderwijs. In 2010 studeerde ze af als Master of Arts in History of Arts and Heritage, Policy, Management and Education aan de Universiteit Maastricht.

Caprino geeft lezingen, schrijft artikelen en is vaak te zien als verteller en historicus in producties van tv-producenten. Ze schrijft echter ook scripts voor documentaires zoals Groeipijnen (2000), over 25 jaar Onafhankelijkheid en In het licht van God, in de schaduw van de mahoniebomen (2002), bij het 70-jarig bestaan van de congregatie Dochters van Maria Onbevlekt Ontvangen.

Caprino verzorgt op afroep ook rondleidingen langs lieux de mémoire (‘herinneringsplaatsen’) in Suriname, zodat mensen zich bewust worden van hun collectief geheugen.

In 2013 werd Caprino benoemd tot Ridder in de Ereorde van de Gele Ster.

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2021

Februari 2021 – Dorus Vrede

Dorus Vrede

16 februwari 1949, Lombë – 29 marti 2020, Paramaribo

Skrifiman – puwemaman fu a dwengi froysi fu den Maron

Dorus Monseigneur Vrede si krin fu dey tapu a dey di fiskari Stephanus Kuijpers doro na a kondre Lombë. Datmeki Vrede kisi a nen tu fu Monseigneur.

Na ini 1964, a transmigratie ben teki presi, sobun, a Afobakadam ben skotu fu a Van Blommenstein Stuwmeer dan lanti ben froysi den  Maron fu 28 dorpu fu ben sungu den dorpu disi fu têgo.

Vrede go tan na a froysi dorpu Nyun-Lombë. Bakaten a go libi na Paramaribo pe a teki en papira leki yepi-skoromeystri na ini a yari 1971. A ben prati leri na Paramaribo, dan fu 1980 te a yari 1985 a ben de ede skoromeystri fu a dorpu Yaw Yaw.

Vrede meki en nen leki skrifiman-puwemaman di leki Sramaka Maron skrifi fini fini fu den ati sôro di den sma disi firi fu di a stuwmeer ben bow. A poti den tori fu en na ini den buku: Als ik zwijg bloedt mijn hart (1977) nanga Rond het sterfbed van mijn dorp (1986). A buku Otobanda, De andere oever (1992) abi puwema na ini Sranantongo, Sramaka, Awkansi nanga Kromanti.

Vrede ben teki bigi prati na ini den kino Brokopondo, verhalen van een verdronken land (1992) nanga Stenen hebben wetten (2018) fu den fositen tori fu loweman pransun di den granwan abra gi yonguwan.

Schrijver-dichter over de transmigratie van de Marrons

Dorus Monseigneur Vrede werd geboren op de dag dat vicaris Stephanus Kuijpers in het dorp Lombë aankwam. Vrede kreeg daarom ook de naam Monseigneur mee. In 1964 begon de transmigratie van de Saramakaners toen de Afobakadam van het Van Blommesteinstuwmeer werd gesloten en 28 dorpen voorgoed onder water verdwenen. Vrede vertrok naar het transmigratiedorp Nyun-Lombë en later naar Paramaribo waar hij in 1971 hulponderwijzer werd. Hij gaf les in Paramaribo en was van 1980 tot 1985 schoolhoofd in het dorp Yaw Yaw.

Vrede vestigde zijn naam als de schrijver-dichter die vanuit het perspectief van de marronstam der Saramaccaners het leed beschreef dat zij hebben ervaren door de aanleg van het stuwmeer. Zijn verhalen zijn gebundeld in Als ik zwijg bloedt mijn hart (1977) en Rond het sterfbed van mijn dorp (1986). Zijn bundel Otobanda, De andere oever (1992) bevat gedichten in het Sranantongo, Saramakaans, Aukaans en
Kromanti.

Vrede speelde een hoofdrol in de documentaires Brokopondo, verhalen van een verdronken land (1994) en Stenen hebben Wetten (2018) over de orale geschiedenis van de Marrons.

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2021

 

Maart 2021 – Carlho Wijdh

Carlho Wijdh

12 marti 1939, Lelydorp

Dyadyaman fu a kibrilenimoni coöperatie, stonfutu fu Godobank

Carlho Albert Wijdh ben go na Rechtsschool, dan baka dati ini a yari 1960 a go wroko gi a ferseykeringmaatschappij De Nationale (waka-fesi fu Assuriagrupu). A ben de monibasi fu a bontu fu assurantiewrokoman, sofasi a ben e broko en ede gi wrokoman di ben e ferdini so pkinso taki den no ben kan leni moni na bangi.

10 desembri 1971 makandra nanga wrokomati, Wijdh opo a Assurantie Krediet Coöperatie gi wan spesruttu grupu. A lenipresi disi ben dray bun sref’srefi someki ini 1974 iniwansma ben kan naki den doro; a ten dati den kenki den nen kon tron Spaar- en Kredietcoöperatie Godo. Godo (waswasitanpe) no abi eyginari ma memre di e seti fa a wrokope musu dray nanga a gronprakseri “Libisma e yepi Libisma”. Ini a yari 1983 Wijdh bow wan tumsi nyunten kantoro gi Godo. Ini a kantoro disi a ben òrga leri-
konmakandra gi kibrilenimoni coöperatie dan ala yari den ben e orga a Internationale Dag van de Kredietcoöperatie. 9 mèy 1997 ne Wijdh en dren kon tru: Godo kisi a nen fu bangi, dan a nen kenki kon tron Coöperatieve Spaar- en Kredietbank Godo. 1 Juni 2010 ne Godo trutru kon tron wan bangi gi iniwansma.

Ini 2005 Wijdh kisi den pranpran fu Officier in de Ereorde van de Palm. Mofodoro fu Godobangi wan stonede fu Wijdh de di a mekiman fu sekedrey, Erwin de Vries, ben meki.

 

Pionier van de kredietcoöperatie, oprichter Godobank

 Carlho Albert Wijdh kwam na de Rechtsschool, in 1960 in dienst bij de verzekeringsmaatschappij De Nationale (voorloper van de Assuria-groep). Als penningmeester van de vakbond voor assurantiemedewerkers bekommerde hij zich om werknemers met kleine inkomens die geen leningen kregen van banken. Op 10 december 1971 richtte Wijdh met collega’s de besloten Assurantie Krediet Koöperatie op. Deze succesvolle coöperatie werd in 1974 opengesteld voor iedereen en hernoemd tot Spaar- en Kredietcoöperatie Godo. Godo (bijenkorf) heeft geen aandeelhouders, maar leden die het beleid bepalen onder het motto: ‘Mensen helpen Mensen’.

Wijdh realiseerde in 1983 een hypermodern kantoor voor Godo. Hier organiseerde hij trainingen voor het coöperatiewezen en jaarlijks werd de Internationale Dag van de Kredietcoöperatie gevierd. Op 9 mei 1997 werd Wijdhs droom werkelijkheid: Godo verkreeg de bankstatus en werd de Coöperatieve Spaar- en Kredietbank Godo. Vervolgens kreeg Godo op 1 juni 2010 officieel de status van algemene bank.

Wijdh werd in 2005 gedecoreerd tot Officier in de Ereorde van de Palm. Voor het Godogebouw staat een kop van Wijdh, gemaakt door de kunstenaar Erwin de Vries.

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2021

April 2021 – Sranan Icoon Elfriede Cederboom

12 apreri 1930, Paramaribo

Strey-uma fu uma leti, opoman fu umatanpe STICRIS

 Elvia Elfriede Cederboom – Ritfeld ben e wroko na ini a buweygi fu umasma sensi a yari 1968. Ini a ten dati Sranan ben de fu teki Srefidensi dan den umasma disi ben e sori den powa steyfi steyfi.

Fu 1970 te kon miti 1983 a ben de wan fu den tiriman fu a Nationale Vrouwen Raad (NVR), di ben teki en leki en bigi wroko fu opo umasma ay dan meki den uma kisi moro betre leti na ini a libimakandra. Cederboom ben go na difrenti bigi konmakandra fu a International Council of Women (NVR tron memre sensi 1973) nanga a Regional Council fu Kribisi kontren. Fu 1978 te 1990 Cederboom ben e wroko na a Nationaal Bureau voor de Vrouw.

Na ini 1981 Cederboom bigin nanga a wroko fu opo Stichting Tehuis voor Vrouwen in Crisissituaties (STICRIS). A oso disi ben abi tinafo tanpresi, sensi a ben opo, a ben furu. Na 12 desembri 2011 wan bigi faya bron a tanpresi. Wan nyun tirigrupu bigin fu bow wan nyun tanpresi pe presi sa de tu gi den pkin fu den uma. Disi den du nanga yepi fu Quota Suriname nanga difrenti wrokopresi. Desembri 2020 a tanpresi ben opo en doro.

Na ini a yari 2018 Cederboom kisi a Human Rights Award fu Europese Unie.

Vrouwenrechtenactivist, oprichter vrouwenopvang STICRIS

 Elvia Elfriede Cederboom-Ritfeld was vanaf 1968 actief in de vrouwenbeweging, die zich op weg naar de staatkundige onafhankelijkheid van Suriname ijzersterk manifesteerde.

Ze was van 1970 tot 1983 bestuurslid van de Nationale Vrouwen Raad (NVR), die zwaar inzette op bewustwording en verbetering van de rechtspositie van de vrouw. Cederboom bezocht vele conferenties van de International Council of Women (waarbij de NVR sinds 1973 was aangesloten) en de Regional Council in het Caribisch gebied. Van 1976 tot 1990 was Cederboom verbonden aan het Nationaal Bureau voor de Vrouw.

Cederboom nam in 1981 het initiatief voor de oprichting van de Stichting Tehuis voor Vrouwen in Crisissituaties (STICRIS). Het tehuis, met veertien opvangplekken, zat vanaf het begin vol. Op 12 december 2011 verwoestte een brand de vrouwenopvang. Een nieuw bestuur realiseerde met donaties van de serviceclub Quota Suriname en bedrijven de gemoderniseerde herbouw, waarin ook plek is voor kinderen van de vrouwen. In december 2020 opende dit nieuwe tehuis zijn deuren.

In 2018 ontving Cederboom de Human Rights Award van de Europese Unie.

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2021

Mei 2021 – Papa Koenders

1 marti 1886, Paramaribo – 17 nofembri 1957, Paramaribo

Skoromeystri, fesiman fu pusu a kulturu nanga Sranantongo

 

Julius Gustaaf Arnout Koenders (‘Papa Koenders’) ben kisi leri na ini Sranantongo di a ben e go na preyskoro fu Anitri. Disi ben de na a yari 1890. Masra H.D. Benjamins Inspèktoro ben puru a tongo disi kaba  na den lagi skoro fu di a ben feni taki ‘Negerengels’ na wan tongo di ben lagi moro tra tongo.

Fu 1903 te 1936 leki skoromeystri fu lagi skoro Koenders ben abi fu prati leri na ini Doysitongo wanwan. Baka di a tapu wroko a teki en leki wan spesrutu wroko fu sori taki Sranantongo, en mamatongo, wan tongo di kaba alasma e taki èn frustan, na wan warti tongo. Fu 1946 te kon miti 1956 ala mun a koranti Foetoe-boi ben e kon na doro nanga tori fu Sranantongo nanga kulturu. Nanga a komte Pohama (Potie Hanoe Makandra) a ben e òrga Sranan Neti, sobun wan konmakandra nanga wan kondresingi di ensrefi ben skrifi, nanga prey, te Keti Koti ben e doro. A bigin fu Sranantongo skrifi wroko na a yari 1945 ben kisi stan nanga a poti abra fu Ptata puwema na Sranantongo. Koenders ben  skrifi 1 juli 1863 – 1943 Fo memre wie afo (In Memoriam der Vaderen) ‘Het Surinaamsch in een nieuw kleed’ (Met oefeningen)(1943) nanga a buku (Sieksie tin tien) Moi en bekente Siengi na Sranantongo (1944). 

Na Paramaribo wan strati nanga wan skoro kisi Koenders en nen.

 

Onderwijzer, cultuuractivist, pleitbezorger voor het Sranantongo

 

Julius Gustaaf Arnout Koenders (‘Papa Koenders’) kreeg op de fröbelschool van de Evangelische Broedergemeente in 1890 onderwijs in het Sranantongo. Op de basisschool had onderwijsinspecteur H.D. Benjamins deze taal echter verbannen, omdat hij ‘Negerengels’ maar minderwaardig vond!

Koenders was van 1903 tot 1936 onderwijzer en moest lesgeven in het Nederlands. Na zijn pensionering beijverde hij zich om aan te tonen dat het Sranantongo, zijn moedertaal tevens lingua franca van Suriname, een volwaardige taal is.

Van 1946 tot 1956 publiceerde Koenders het maandblad Foetoe-boi waarin artikelen over zijn eigen taal en cultuur. Met het Comité Pohama (Potie Hanoe Makandra) organiseerde hij jaarlijks tijdens Ketikoti een Srananneti met een zelf gecomponeerd volkslied en sketches. Zijn vertaling van Nederlandse poëzie markeerde in 1945 het begin van de Surinaamse letterkunde. Van Koenders verschenen ook: 1 juli 1863 – 1943 Fo memre wie afo (In Memoriam der Vaderen) ‘Het Surinaamsch in een nieuw kleed’ (Met oefeningen)(1943) en (Sieksie tin tien) Moi en bekente Siengi na Sranantongo (1944).

In Paramaribo zijn een straat en school naar Koenders genoemd.

 

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2021

Juni 2021 – Johannes Nicolaas Helstone

Johannes Nicolaas Helstone

11 yanuwari 1854, Berg en Dal – 24 apreri 1927, Paramaribo

Pokumekiman, pianopreyman, pokuleriman

Johannes Nicolaas Helstone si krin fu dey na a zendingspost Berg en Dal dan di a ben abi tinafo yari a go na Centraalschool fu Evangelische Broedergemeente na Paramaribo, pe fu a fosi leysi a kisi leri fu prey poku. Zendeling-drukker Bernhard Heyde di ben e gi skoro na ini harmonium nanga papirasabi fu poku, sorgu taki en srapu-ede stukaman go na a Koninklijk Conservatorium voor Muziek ini Leipzig, pe Helstone teki en papira nanga furu sabi ini a yari 1894.

Ini a yari 1887 Helstone ben de pokuleriman na Hendrik-uloschool dan te leki a yari 1910 a gi leri na ala lantiskoro. A kweki wan tu owrutenpokuman leki Cor Anijs, Dario Saavedra nanga Anton Plet. Na a bigi faya di miti Paramaribo na ini 1899, Helstone lasi ala en ini-ososani. Baka a nowtu disi dan ini a yari 1906 a meki en nen nanga a poku komediprey Het Pand der Goden di ben kon na tapu planga na ini Berlijn anga Parijs.

Helstone skrifi moro podium prey soleki de Emancipatie Mars (1913) anga a pkinnengre singiprey Welkom blijde morgen (1913), di ben o poti a puwemaskrifiman Trefossa na a prakseri fu skrifi a folkusingi. Baka di Helstone tapu bro wan komte wroko na a prakseri fu meki wan monimènti fu memre en dan a monimènti disi kisi presi na 11 yanuwari 1948 na Kerkplein.

 

Componist, pianist, muziekleraar

 Johannes Nicolaas Helstone werd geboren op de zendingspost Berg en Dal en ging op zijn veertiende naar de Centraalschool van de Evangelische Broedergemeente in Paramaribo waar hij zijn eerste muziekles kreeg. Zendeling-drukker Bernhard Heyde, die harmonium en muziektheorie onderwees, schreef zijn begaafde leerling in op het Koninklijk Conservatorium voor Muziek in Leipzig, waar Helstone in 1894 cum laude afstudeerde.

Helstone was in 1887 muziekonderwijzer op de Hendrik-uloschool en gaf tot 1910 les op alle openbare scholen. Hij vormde een generatie klassieke musici zoals Cor Anijs, Dario Saavedra en Anton Plet. Bij de grote brand van 1899 in Paramaribo ging Helstones complete inboedel verloren. Na deze tegenslag maakte hij in 1906 furore met zijn muzikale drama Het Pand der Goden, dat zelfs opvoeringen beleefde in
Berlijn en Parijs.

Helstone componeerde werken zoals de Emancipatie Mars (1913) en de kindercantate Welkom blijde morgen (1913), die de dichter Trefossa zou inspireren tot het volkslied.

Na Helstones dood nam een comité het initiatief voor een herdenkingsmonument dat op 11 januari 1948 werd onthuld op het Kerkplein.

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2021

Juli 2021 – Emma Mais

Emma Mais

15 februwari 1933, Paramaribo – 25 yuli 2003, Amsterdam

Bigi singimisi fu Aisasingi

 Emma Wilfriede Mais go na Saronskoro pe a ben kisi pokuleri.

A ben singi na ini a Saron-kerkikoro di Rhenius Goedhart ben opo ini 1946 na-inisan a ben gro kon tron wan troki-uma. Mais ben tron bigi uma kba di makandra nanga ayti memre fu a koro nanga tu dronman a ben meki a singigrupu Maisa di ben e singi wintipoku. A nen fu a grupu e meki wi prakseri Aisa winti (Edewinti) di te den e singi gi en den e kari en Maisa. Mais ben abi wan kfâlek hey sten, wan spesrutu stenkloru anga a ben e taki den wortu na wan krin fasi, sofasi yu ben kan sabi wanten te a grupu ben e prey.

Nanga yepi fu owruwan a grupu ben moksi kulturusingi kon na wan. A politikiman Eddy Bruma di ben e tyari a kulturu fu Afrikan-Srananman kon na doro leki a gronprakseri fu en kondre denki, ben sorgu taki Maisa ben kan kon na STVS-tv ini 1965.

Na ini a yari 1969 Maisa ben kisi bigi nak-anu baka di den ben prey wan sortu wintiprey na ini Cultureel Centrum Suriname.

Ini a yari 1974 a fosi LP Maisa kon na doro, di den langa gi minestri R. R. Venetiaan fu skoro-afersi. Gi Mais winti ben de lala bribi. En singisabi ben meki taki furu sma ben kan sabi wintisingi dorodoro.

Befaamde zangeres van Aisaliederen

 Emma Wilfriede Mais bezocht de Saronschool waar ze muzieklessen kreeg. In het Saronkoor, in 1946 opgericht door Rhenius Goedhart, ontwikkelde ze zich tot een voorzanger. Als volwassene vormde Mais met acht leden van het Saronkoor en twee drummers de zanggroep Maisa, die liederen uit de wintigodsdienst bracht. De groepsnaam verwijst naar de Aisa-winti (de opperwinti van de grond), die ook wel bezongen wordt als ‘Maisa’. Met haar heel hoge stem, opmerkelijke stemkleur en duidelijke articulatie gaf Mais aan de groep een kenmerkend geluid.

Bij ouderen verzamelde de groep een groot repertoire culturele liederen. Op voorspraak van de politicus Eddy Bruma, voor wie de creoolse cultuur een draagvlak vormde voor zijn nationalistische idealen, gaf Maisa in 1965 een optreden op tv-station STVS.

In 1969 maakte Maisa furore met een gestileerd wintispel opgevoerd in het Cultureel Centrum Suriname. In 1974 verscheen een eerste LP, Maisa, die werd aangeboden aan minister R .R. Venetiaan van Onderwijs en Volksontwikkeling.

Mais beschouwde winti puur als godsdienst. Met haar zangkunst maakte ze de wintiliederen bekend bij het grote publiek.

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2021