Januari 2018 : Harold Braam

Harold Braam

4 Yanuwari 1937 – 12 Mey 2008

Gronsabiman fu konkrudosu, seriboskopu na Sranantongo, komedipreyman

Harold Stanley Braam ben de barwrokoman na ala fasi, bigin nanga nyun sani na radiyo nanga fu komediprey. Nanga so srefi wroko lespeki fasi nanga Sranantongo. A ben de wan nyun fasi fu panya seri – boskopu di a opo a bari-oso wrokope ‘La Djogo’. La Djogo ben e panya seri-boskopu nomo na ini Sranantongo.

Un ben sabi Harold Braam tu leki wan man di ben gi swit’tori nanga di ben prey komedi na ini un eygi tongo. A ben abi wan tumsi bun firi fu gi swit’tori. A ben man meki sma lafu go-yu-no-si-so. Makandra nanga komediman Walter Huisden a ben de bigi komediman na kondre.

Leki memre fu a kulturu orga NAKS. Harold Braam ben abi wan spesrutu fasi fu tyari komediprey nanga kawnapoku kon na doro. A ben de wan man fu ensrefi di ben sabi fa fu wroko nanga a Afrikan Sranan kulturu. A ben de tiriman fu NAKS wan syatu pisi ten. Na ini a ten disi a nen NAKS. (Na Arbeid Komt Sport) kenki kon tron ‘òrga fu wroko gi a libimakandra NAKS’. Bifosi a ben yepi du wroko na ini NAKS a ben de wan memre fu a orga Wi Egi Sani.

Nanga ala di a ben de wan bigi komedipreyman, yu ben kan sabi taki a no ben e meki spotu te a ben tyari seryusu nyunsu, a ben de wan trú tru sabiman fu a fasi fa a pipel ben denki.

 

Pionier van radio en reclame in het Sranantongo, komiek

Harold Stanley Braam was een veelzijdige omroeper, radiopionier en theatergoeroe. Hij was ook  promotor  van  het  Sranantongo. Zijn  initiatief  tot  de  oprichting van  het reclamebureau La Djogo dat Sranantongo reclameboodschappen maakte, was uniek voor Suriname. Hij was ook bekend als Sranantongo moppentapper en toneelspeler. Karakteristiek waren zijn uitzonderlijk gevoel voor humor en zijn vermogen om zijn publiek onbedaarlijk in lachen te doen uitbarsten. Samen met Walther Huisden vormde hij een top komisch duo.

Als lid van NAKS had Braam een unieke manier om theater met kawinamuziek te combineren. Hij was eigengereid en wist de Afro-Surinaamse cultuur op een waardige manier uit te dragen. Braam was gedurende korte tijd – van 1959 tot 1960 – voorzitter van NAKS. In deze periode veranderde de naam van NAKS (Na Arbeid Komt Sport) in ‘Organisatie voor Gemeenschapswerk NAKS.’ Voordat hij in NAKS actief was, maakte hij deel uit van de nationalistische organisatie Wi Egi Sani. Hij was een groot komiek, maar kon gemakkelijk omschakelen naar nieuwsanalyses. Braam demonstreerde keer op keer een kenner te zijn van de volksaard en -cultuur.

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2018

Februari 2018 – Aminata Cairo

27 Februwari 1966

 Fosi sma di ondrosuku Afrikan Srananman dansi

Aminata Cairo (Affi jn Sandra Cynthia Cairo) stuka fa folku seti den libimakandra. En

na a fosiwan, di ondrosuku fa Afro Srananman na Sranan e fi ri fa den tan tan te den

e dansi Afro Sranan kriyoro dansi. A du a sabidensi ondrosuku disi baka 2007, di a

skrifi en sabidensiwroko: “Hebi Sani: Mental Well Being Among the Working Class Afro-

Surinamese in Paramaribo, Suriname”.

Ala di un sabi Sranan leki wan kondre pe difrenti folku e libi switi makandra, a hebi

sréfi srefi fu feni wan fasi fu tan leki fa yu eygi tan tan. Na a ondrosuku Aminata Cairo

e taki fu den difrenti fasi fu Kriyoro dansi, di a kon si na ini den yari 2003 nanga 2005

na Sranan, taki a fasi fa dansi e dansi e sori omeni sani e plèy nanga fa den sani disi e

kenki fu den dansiman kan tan fi ri fa den tan tan. Boyti den sabidensi sani, Aminata luku tu san Afrikan Srananman kan du na ini a aladey libi nanga den bun san a ondrosuku sori.

Na a ondrosuku di ssa Aminata du, a wroko spesrutu nanga yonguwan, fu den disi kan

go leri tra yonguwan san den leri nanga a ondrosuku disi, fu kisi ay gi fa den eygi tan

tan. A fosi ondrosuku disi meki taki den yonguwan fu NAKS bigin nanga a grupu “Wan

Rutu”.

 

Pionieronderzoekster van de Afro-Surinaamse dans

Aminata Cairo (Affi jn Sandra Cynthia Cairo), doctor in de antropologie, is de

eerste in de Surinaamse historie die op zoek ging naar de Afro-Surinaamse

identiteitsbeleving in de Afro-Surinaamse dans. Dit gebeurde middels wetenschappelijk

onderzoek in aanvulling op haar in 2007 verschenen proefschrift ‘Hebi Sani: Mental

Well Being Among the Working Class Afro-Surinamese in Paramaribo, Suriname’.

Hoewel Suriname bekend staat als een land waar diverse etnische groepen in harmonie

met elkaar samenleven, kan het uitermate ingewikkeld zijn om ruimte te creëren voor

de eigen identiteit. In haar dansonderzoek gaat Cairo in op diverse Afro-Surinaamse,

in het bijzonder de ‘Kriyoro’, dansvormen die zij tussen 2003 en 2005 in Suriname

ontdekte en hoe de dansuiting de dynamiek en complexiteit van de identiteitsbeleving

van Afro-Surinamers weergeeft. Naast de academische aspecten besteedt zij aandacht

aan de praktische betekenis van haar bevindingen voor de Afro-Surinamers. Bij haar

onderzoek heeft ze jongeren ingezet zodat dezen de tijdens het onderzoek opgedane

kennis en prikkel tot ontdekking van de zelfi dentiteit kunnen overdragen aan andere

jongeren. Uit haar eerste dansonderzoek is de jongerenafdeling Wan Rutu van NAKS

ontstaan.

 

 

Maart 2018- Frits van Troon

21 Septembri 1936

 Bon nanga wwirisabiman

van Troon na wan fu den kriboy man di abi a fositen sabi fu bon nanga wwiri na Sranan. A sabi moro leki 750 sortu bon nanga 250 sortu bon-ttey. En na wan fu den man di bigin nanga “Saramaccaanse Etnobotanische Kenniscentrum” na Tonka tabiki. A orga disi prakseri taki na wan prenspari sani fu prati a sabi fu ala sortu wwiri nanga bon na Sranan nanga dorosey kondre. So fasi un kan kweki moro respeki gi a natura.

Un Srananman no sabi fu gi busi a grani di fiti en, ala di dorosey sma, di no abi busi efu pikinso busi nomo, e krey te wan bon e dede. Na a yari 2011 WWF Guiana poti en nanga Chantal van de Berg na wroko fu kon na doro nanga a buku “Bomen van Tonka Eiland: Gids voor het Natuur Leerpad”, wan buku di e sori nanga prenki den soméni someni bon nanga wwiri fu Sranan.

Frits van Troon wani bigin wan sabidensi wrokope fu bondru den sabiman nanga dresiman fu den difrenti folku fu Sranan kon na wan. Leki fa masra van Troon e si en, dan a busi na neleki wan buku-oso na Sranan. Spesrutu gi den yonguwan un musu tan korikori a buku-oso disi, bika a sabi fu en no abi kba.

Masra van Troon kisi someni grani so leki granilenti fu a Presidenti fu Sranan, Granman Matodja Gazon Award nanga “Orde van de Gouden Ark” fu Prins Bernhard.

 

Bomen- en plantenkenner

Frits van Troon is een van de laatste, nog in leven zijnde traditionele bomen- en plantenkenners van Suriname. Hij kent meer dan 750 boomsoorten en 250 lianensoorten. Hij is een van de oprichters van het Saramaccaans Botanische Kenniscentrum op Tonka-eiland. Dit Kenniscentrum wil de kennis over alle planten en bomen, in Suriname en daarbuiten verspreiden waardoor meer respect ontstaat voor de natuur. “Wij Surinamers, kennen de waarde van onze bossen niet, terwijl de buitenlanders die bijna geen bossen hebben, huilen wanneer een boom doodgaat”, zegt Van Troon. In 2011 schreef hij samen met Chantal van de Berg, in opdracht van WWF Guianas het boek ‘Bomen van Tonka-eiland: gids voor het Natuur Leerpad’. Hij heeft plannen voor het opzetten van een kenniscentrum in de kuststreek van Suriname, waarin traditionele natuurgenezers van alle bevolkingsgroepen in Suriname vertegenwoordigd zullen zijn.

Van Troon ontving verscheidene onderscheidingen: in Suriname werd hij gedecoreerd tot Ridder in de Ere-orde van de Palm; in Nederland ontving hij van Prins Bernhard een onderscheiding in de “Orde van de Gouden Ark”. Hij kreeg ook de Gazon Matodja Award.

 

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2018

April 2018 – Johannes Polanen

22 Februwari 1882 – 30 Apreri 1939

 A fosi Blakaman di teki en eersterang

Johannes Hendrik Nelson Polanen go na St. Paulusskoro, wan Lomsu paymoni skoro. A go moro fara na Hendrikskoro, pe a ben de wan fu den fosi Afro Srananman di go stuka drape. Un musu sabi taki a ten dati Hendrikskoro ben de wan paymoni skoro pe soso den guduman fu Sranan ben e go.

Di a komoto na Hendrikskoro, a go gi en nen na Normaalschool pe den ben e leri sma fu tron skoromeystri efu skoromisi. A ten dati Sranan ben abi wan sistema fu vierderang, derderang, tweederang nanga eersterang. A desko na Sranan ben ebi sréfi srefi. Efu yu leki Afro Srananman ben wani du wan sani, yu ben abi fu wroko moro tranga.

Masra Polanen go meki a tesi fu eersterang, a fosi leysi na a yari 1910. Baka di a meki a pasago, den Bakra taygi en taki den no man gi en a papira bika ala memre fu a komte no ben de. Den yari 1911 nanga 1912 masra Polanen go baka fu du a tesi fu eersterang. Ini 1912 a teki omeni yuru bifo a komte kruderi wan sani. A pisi ten dati Grafustrati lay nanga libisma,  Afro Srananman di ben kon fu yere fa a waka nanga masra Polanen. Di  masra Polanen kon na doro, a ben de wan fesa fu tru, fu di Afro Srananman broko wan skotu, di trawan ben poti.

Eerste Afro-Surinamer met eerste rang onderwijsbevoegdheid

Johannes Hendrik Nelson Polanen  bezocht de St. Paulusschool, lagere school en daarna de Hendrikschool, een muloschool. Op de Hendrikschool, een school speciaal voor de elite van Suriname, was hij de eerste Afro-Surinaamse leerling. Na de Hendrikschool volgde hij de Normaalschool, een lerarenopleiding. Suriname kende toen vier graden van  onderwijsbevoegdheid: vierde rang, derde rang, tweede rang en eerste rang. Er was veel discriminatie tegen Afro-Surinamers en Polanen heeft dat ondervonden toen hij na het behalen van  zijn  vierde,  derde  en  tweede  rang,  ook  zijn eerste rang wilde behalen . In  1910  legde  hij  voor  de eerste keer het examen af voor de eerste rang; de xamencommissie verklaarde zich  na  afloop  echter  onbevoegd om  hem  te  beoordelen. In 1911 deed Polanen weer examen en werd afgewezen. In 1912 deed hij voor de derde keer het examen. Terwijl de xamencommissie urenlang vergaderde over de uitslag, verzamelde een menigte Afro-Surinamers zich voor het examengebouw in de Gravenstraat. De examenuitslag was positief en de  menigte  ging  met  Polanen  in optocht naar zijn woning in  de  Burenstraat:  hij  had  een  voor  Afro-Surinamers  opgeworpen barrière beslecht.

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2018

Mei 2018 – Fransje Gomes

23 Mey 1921  – 17 Agostu 2004

 Wan dyadya skrakidronman

Fransje Gomes (Frances Johanna Margretha  Gomes) ben de wan pikin fu potisma. Di a ben abi 13 yari a bigin wroko, ensrefi ben taki: na ini mi libi mi du ala wroko boyti motyo.

Fransje Gomes leki fa kondre sabi en, ben de wan bigimisi baka a skrakidron, Di a e gro kon no wan sma ben prakseri a ben o tron a fosi uma na Sranan di e prey skraki dron. A misi disi ben sabi fa fu mara dron taki te a e prey na wan wintiprey, winti musu bari kon. Dan a ben sabi fu prey a skraki gi ala winti ma srefi tu gi den difrenti kondre leki Sramaka, Kawna noso Para. Prey a skraki na so wan fasi a ben leri fu en bigisma di ben de bun pokuman tu.

Wi musu sabi taki prey poku tori a ten dati ben de wan sani pe na mansma ben e dray a tiki. Ma a uma disi no ben frede den, a ben e fon ttey gi den. Wi kan taki Fransje Gomes ben de wan kankan uma, di ben e du ala sani wan mansma ben man du. Wan moy eksenpre fu a tori disi na fa a bow en eygi oso. A prey nanga ala pokuman fu en ten so leki Iko, Botai, Cosmo Stars nanga Kaseko Masters

Na en libiten a kisi someni grani so leki: Ere-orde van de Palm (1998); Bigi Misi Oorkonde (2002); Kwakoe Jagernath Lachmon Award (2003).

Vermaard skrakispeler

Fransje Gomes (Frances Johanna Margretha  Gomes) werd geboren als kind van arme ouders en begon al  op 13-jarige leeftijd de kost te verdienen. Ze was een grootheid op de skraki, een Afro-Surinaams slaginstrument (membranofoon). Niemand had kunnen bevroeden dat zij de eerste vrouw zou worden die de skraki drum zou bespelen en nog wel op zo een virtuoze manier. Ze wist de skraki zo te bespelen dat
tijdens een winti-prey, de winti zich altijd lieten zien. Ze wist alle slagen van de verschillende winti-nummers te spelen, zoals deze bekend waren in Saramacca, Commewijne en Para. Deze manier om de skraki te bespelen, leerde zij van haar ouders die uitstekende muzikanten waren. In haar tijd was het maken van muziek een mannenaangelegenheid, maar ze liet zich daardoor niet uit het veld slaan. Gomes was een geëmancipeerde vrouw, die ook mannenwerk kon doen. Ze bouwde bijvoorbeeld eigenhandig haar woning. Ze heeft samen opgetreden met alle grote muzikanten en muziekgroepen van haar tijd zoals: Lieve Hugo, Botai, Cosmo Stars en Kaseko Masters.

Gomes werd in 1998 gedecoreerd tot Ridder in de Ere-orde van de Palm. In 2002 ontving ze de Bigi Misi Oorkonde en in 2003 de Kwakoe Jagernath Lachmon Award.

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2018

Juni 2018 – Jack Pinas

Jack Pinas

11 Yuni 1925 – 17 Septembri 2016

 Mekiman fu a Sranan fraga

Jack Pinas (Jacques Herman Pinas) ben tron winiman fu wan strey di ben hori a ten fu a Srefidensi fu Sranan, fu meki wan nyun kondrefraga. A ben seti ensrefi trú tru fu meki wan nyun fraga  gi Sranankondre; ma fu di kenki ben tyari kon na a fasi fa en ben seti a fraga, a no ben wani fu si ensrefi moro leki a sma di meki a nyun fraga, te na langa a kon si ensrefi leki a man di gi spirit ofa a nyun Sranan fraga ben kan meki.

Jack Pinas ben de memre fu Partij Nationalische Republiek, PNR. A partij disi ben opo na ini a yari 1961. A òrga disi ben abi bigi anu na ini a srefidensi fu Sranankondre na a yari 1975. A ben du furu gi a fakboweygi, leki wan fu den fu den fesiman fu Centrale fu Lantiman Orga, CLO.

Leki mekiman fu skedrey, stonpopki nanga den sortu sani dati, makandra nanga trawan a ben opo ‘de Nieuwe School voor Beeldende Kunsten’ fu Nola Hatterman. Wan fu den bigi nen di a ben gi skoro na Jozef Klas, di ben meki a Kwaku stonpopki tapu 1 Yuli 1963.

Fu den someni wroko nanga tra sani di a ben du gi kondre, leki wan fu den fosi sma na Sranan a kisi a R. Dobru Award grani.

Ontwerper van de Surinaamse vlag

Jack Pinas (Jacques Herman Pinas) werd met zijn ontwerp winnaar van de prijsvraag die rond de  Onafhankelijkheid van Suriname was uitgeschreven  voor  het  ontwerpen van een vlag voor de nieuwe republiek. Hij was erg gemotiveerd om de vlag  van de  nieuwe Republiek Suriname te ontwerpen, maar vanwege veranderingen die zijn aangebracht aan zijn ontwerp noemde hij zichzelf echter principieel geen ontwerper, maar inspirator van de Surinaamse vlag.

Pinas   was   actief  lid  van  de  Partij  Nationalistische Republiek,   de  PNR,  opgericht  in  1961. Deze organisatie leverde een substantiële bijdrage aan   het   verkrijgen   van   Suriname´s    onafhankelijkheid   in   1975.  In   de  vakbeweging was hij zeer actief als een van de   leiders   van  de  Centrale   van   Landsdienaren  Organisaties  (CLO).

Hij was medeoprichter van, en docent aan de Nieuwe School voor Beeldende Kunsten van Nola Hatterman. Een van de grote kunstenaars aan wie hij les gaf was Jozef Klas, ontwerper van het Kwakoe standbeeld dat op 1 juli 1963 werd onthuld.

Vanwege zijn verdiensten voor het land ontving Pinas als een van  de   eersten  in Suriname de R. Dobru Award.

https://youtu.be/sHdoCw5bdKU

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2018

Juli 2018 -Johanna Schouten-Elsenhout

Johanna Schouten-Elsenhout

19 Yuli 1910 – 23 Yuli 1992

 Puwemaman di ben feti gi Sranantongo

 

Johanna Isidora Eugenia Schouten-Elsenhout, na a aladey libi den ben e kari en ‘Tante Jo’, bigin skrifi puwema yóngu yongu kba. Di a ben abi 48 yari, ne fosi kondre kon sabi taki a e skrifi puwema. A ben e skrifi na Sranantongo nomo, san sma no ben gwenti a ten dati. A skrifi difrenti puwemabuku nanga wan Sranan odobuku. Ini a yari 1974 a wini a Sticusa literatuurprijs nanga a puwema ‘Sososkin’.

A no na Sranan wwan, na dorosey kondre a meki nen so srefi tu. Wan tu puwema fu en poti abra na Doysritongo, Ingrisitongo nanga Rusyatongo. Na a yari 1987 Presidenti fu Sranan gi en grani leki “Ridder in de Ere-orde van de Gele Ster”, dan di a tapu 80 yari Sranan Akademiya nanga Nationale Vrouwen Beweging gi en grani.

16 Yuni 1992 den bigin a “Johanna Schouten-Elsenhout Vrouwendocumentatiecentrum”, san de noya na ini a buku-oso fu CCS.

Na a yari 1999 di misi Hillary Clinton, leki wefi fu a Amerkan presidenti, go na a konmakandra fu orga di no abi fu du nanga Lanti na Den Haag, a bigin a taki fu en nanga a puwema ‘Uma’ fu tante Jo.

19 Yuli 2010 Tante Jo ben o tapu 100 yari efu a ben de na libi ete. Dan fu gi en wan bigi grani Nationale Vrouwen Beweging meki wan stonpopki fu en ede, poti dati na stratisey fu a prasi fu CCS buku-oso.

Dichteres en voorvechtster voor het Sranantongo

 

Johanna Isidora Eugenia Schouten-Elsenhout, ook wel ‘Tante Jo’ genoemd, begon op    jonge leeftijd geheel uit zichzelf met het schrijven van gedichten. Zij schreef uitsluitend in het Sranantongo. Pas op haar 48e werd ze ontdekt als dichteres. Ze schreef diverse gedichtenbundels en een Sranan Odo boek. Met het gedicht ‘Soso Skin’ won ze in 1974 de Sticusa literatuurprijs. In 1987 werd ze gedecoreerd tot Ridder in de Ere-orde van de Gele Ster en op haar 80e verjaardag huldigden de Sranan Akademiya en de Nationale Vrouwen Beweging haar.

Ook in het buitenland droeg ze haar gedichten voor. Een aantal van haar gedichten werd vertaald in het Duits, Engels en het Russisch. In 1999 begon Hillary Clinton, als First Lady van de Verenigde Staten haar toespraak op de bevolkingsconferentie van niet-gouvernementele organisaties in Den Haag met het gedicht ‘Uma’ van Tante Jo. Op 16 juni 1992 is het naar haar genoemde Johanna Schouten-Elsenhout
Vrouwendocumentatiecentrum opgericht, nu gevestigd in de bibliotheek van het Cultureel Centrum Suriname.

Op 19 juli 2010 werd door de Nationale Vrouwen Beweging op het bibliotheekterrein een borstbeeld van haar onthuld.

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2018

Augustus 2018 – Elfriede Baarn-Dijksteel

19 Agostu 1947 – 1 Februwari 2010

 Dyadya kulturuman, fosi uma ambrabasi fu NAKS

Elfriede Josefine Marie Baarn-Dijksteel, ben de wan dyadya kolturuman fu a Afro Sranan kulturu. Un sabi en tu leki skrifiman fu komediprey, orgaman fu kotoprisiri nanga    setiman fu komediprey. Baka di a abra na ini a libi, kondre kon sabi taki kibri fasi a ben skrifi puwema.

Tenti tenti yari a ben de tiriman na ini difrenti orga. Na Lanti a ben abi wan wroko leki rayman fu driktoro nanga ministri. Na ini den dritenti yari di a ben de skoromisi na  Christus Koningskoro, a ben e feti nómo nomo fu den skoropikin frustan opo fu den kan gro go tron wan borgu fu a libimakandra.

Di a ben abi 22 yari Elfriede Baarn-Dijksteel tron memre fu a òrga NAKS, dan en heri libi langa a tan wroko gi a òrga.  Bigin fu a yari 1995 te leki Februwari fu a yari 2010, Elfriede ben de  fesiman fu NAKS. Dya so srefi tu, leri yonguwan san den no sabi, ben de wan prenspari sani gi en. Te yu e luku a Afro Sranan kulturu, a musu poti na  papira, kibri den sani san skrifi. Fa Elfriede ben si en, dan unu musu kon na doro nanga a Afro Sranan kulturu, ma makandra nanga den tra folku na Sranan.

Elfriede Baarn-Dijksteel kisi a granilenti fu “Ridder in de Ere-orde van de Palm” en  “Officier van de Gele Ster”.

Cultuuricoon, eerste vrouwelijke voorzitter van NAKS

Elfriede Josefine Marie Baarn-Dijksteel, icoon van de Afro-Surinaamse cultuur, was schrijfster van theaterstukken, organisator van kotoshows en regisseur. Na  haar  overlijden bleek dat ze ook  jarenlang   in   het  geheim    gedichten   had geschreven. Ze vervulde bestuursfuncties in verschillende maatschappelijke organisaties en beleidsfuncties bij de Surinaamse overheid. Tijdens haar dertigjarige dienstbetrekking als leerkracht aan de Christus Koningmuloschool, heeft  zij  er systematisch naar gestreefd dat haar pupillen hun kansen aangrepen die een toekomstige carrière veilig stelden en bood zij hen de mogelijkheid zich te ontwikkelen tot modelburgers.

Elfriede Baarn-Dijksteel  werd  op 22-jarige leeftijd lid  van de Organisatie voor Gemeenschapswerk NAKS en bleef gedurende de rest van haar leven een actief lid. Van 1995 tot aan haar overlijden in 2010 was ze voorzitter van deze organisatie. In NAKS stelde ze kennisoverdracht aan jongeren centraal. Elfriede Baarn-Dijksteel    richtte zich op  het  uitdragen, ontwikkelen en versterken van  de Afro-Surinaamse cultuur, maar deed dit heel  duidelijk in samenwerking  met de  andere culturen  in   Suriname. Ze werd gedecoreerd tot “Ridder in de Ere-orde van de Palm” en “Officier in de Ere-orde van de Gele Ster”.

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2018

September 2018 – Wanda Denz

13 Septembri 1925

Sabiman fu koto nanga angisa

Sensi di a ben abi neygi yari Wanda Henriëtte Denz ben e prey nanga leygi batra di a ben e teki leki popki na en prasi. Dan a ben weri koto nanga angisa gi den.

Baka a Bigi Bakra Feti (1939-1945) en wroko leki sabiman fu koto nanga angisatori bigin waka. Heri kondre kon sabi taki a sabi tay angisa ala sortu fasi, taki a e weri koto nanga ala en pranpran gi sma. Fu di a sabi so furu, te na a dey fu tide, sma e go teki ray na en te den wani orga fesa, noso kotodansi efu presi pe koto nanga angisa nanga ala den sani fu den de fu si.

Misi Wanda Denz e prodo nanga angisa nanga koto leki wan pisi fu a Afrikan Sranan gudu san den afo fu afo libi na baka gi un. Fu dati-ede un musu hori en na hey, kraka a pisi gudu disi. Fu dati-ede misi Wanda Denz e feti doronomo fu koto nanga angisa kisi den presi baka. Na a yari 1969 a wini a strey weri koto show di masra Harold Braam ben orga.

Sisa Wanda bigin nanga a singi- nanga dansigrupu “Opera”. A grupu disi abi feyfitenti yari kba. Awinsi pe den e go, awansi sortu konmakandra, den e weri angisa. Na friyari-oso nanga fu go prodo nanga koto gi sma, den e weri bigi koto nanga ala en pranpran.

Groot kenner van koto en angisa

Wanda Henriëtte Denz speelde als meisje van negen jaar met flessen die ze gebruikte als alternatieve poppen en vervolgens aankleedde met verschillende koto en angisa. Na de Tweede Wereldoorlog (1939-1945) begon haar carrière als koto- en angisakenner. Ze werd zeer bekend om de verschillende bindwijzen van hoofddoeken en het kleden van vrouwen in vol ornaat koto. In 1969 won ze de eerste prijs in een kotowedstrijd, georganiseerd door Harold Braam. Ze wordt nog steeds geraadpleegd bij feesten, kotodansi en tentoonstellingen en ze stelt altijd al haar kennis over angisa en koto ter beschikking van anderen, vooral van jongeren. De koto en angisa behoren volgens Denz tot de traditie en het erfgoed van onze voorouders en moeten gekoesterd worden.

Daarom doet ze er alles aan om koto en angisa te promoten en ze hun plaats in de kledingtraditie van de Afro-Surinaamse vrouw te laten heroveren.

Wanda Denz is medeoprichter en erevoorzitter van de vereniging Opera, die al ruim 50 jaar bestaat en stimuleert dat haar leden altijd een angisa op hebben en op jaardagen in bigi koto gekleed zijn.

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2018

Oktober 2018 – Johan Zebeda

3 Mey 1941 – 10 Oktowbru 1987

Dyadya kawnapokuman

Sensi a ben de wan yongu boy kawnapoku ben e freyri Johan Michel Zebeda kba. Dati meki taki a ben e teki waka na baka den kawnagrupu pe bigisma  ben e prey na ini. A ben de wan boy fu twarfu yari di a ben e prey dron, dan a e singi a piki. Sensi a ten dati a ben kon lobi a powpi kawna singiman Big Jones.

Fu 1970 te 1980 furu sma ben kon sabi Zebeda, bika a ben meki en eygi plât (LP). Tangi fu NAKS a tyari a plât kon na doro. Na moro bigi wroko di masra Zebeda du gi NAKS na taki a leri den yonguwan winti- nanga kawnapoku. Nanga a poku ‘Lena fu Maka – olo’ a teki a nomru wan presi na radiyo. A ben tyari a Sranan poku makandra nanga NAKS go na tra kondre na ini Erowpa, Spanyoro-Amerkan nanga a Kribisi kontren.

A yari 1980 a ben go wroko na Lanti na a Ministeriya fu Kulturu-afersi pe a wroko leki edeman fu kraka a stuka fu Afro Sranan kulturu. Boyti dati, a ben e skoro den yonguwan di ben wani leri prey kawnapoku na son birti krosibey fu foto. Masra Zebeda ben sorgu taki a powpi pokugrupu Sukrusani ben opo. Na a yari 1983 a skoro fu kawna- nanga wintidron kon seti na ondro ffrey fu masra Zebeda. So srefi masra Zebeda ben waka na difrenti wintiprey fu sorgu taki wintipoku ben poti na tapu banti.

Vermaard kwawinazanger en -muzikant

Als kind al had Johan Michel Zebeda interesse voor kawinamuziek. Als twaalfjarige bespeelde hij  de drums, terwijl hij  zowel de  voorzang als de ‘piki’  deed bij  een lied.  Hij  zei geïnspireerd te zijn door de zangstijl van de populaire kawinazanger Big Jones.

Tussen 1970 en 1980 werd Zebeda populair na het uitbrengen van zijn langspeelplaat ‘Tantiri a no dong’, die met steun van NAKS werd gerealiseerd. Het veelbesproken nummer ‘Lena fu Maka Olo’ stond nummer 1 op de Surinaamse hitlijst. Samen met NAKS trad hij op in Europa, Latijns-Amerika en het Caribisch gebied.

Zijn grote bijdrage aan NAKS was de overdracht van zijn kennis van kawina- en wintimuziek aan jongeren. In 1980 trad hij in dienst van het Ministerie van Cultuur, waar hij fungeerde als gids binnen de studieprojecten op het gebied van de Afro-Surinaamse cultuur. Daarnaast gaf hij kawinalessen aan jongeren in en rond Paramaribo. Zebeda stond aan de wieg van de populaire muziekformatie Sukru Sani. Hij organiseerde in 1983 een cursus kawina- en wintidrums en liep wintiprey af om de wintimuziek op een geluidsdrager vast te leggen.

Copyright@NAKS ICONENKALENDER 2018