NAKS opent documentatiecentrum

Vanaf haar oprichting, op 4 mei 1947, heeft NAKS de ontwikkeling van de artistieke en culturele tradities van Afro-
Surinamers bevorderd. Belangrijke pijlers voor deze ontwikkelingen waren het versterken van het zelfrespect, het zelfvertrouwen en het
nationaal bewustzijn en het verbeteren van de sociaal-economische positie van de lage- en middenstandsklassen in en rondom de hoofdstad
Paramaribo. Van een kleine sporvereniging is NAKS uitgegroeid tot hét Afro-Surinaamse cultureel centrum van Suriname voor kunst,
cultuur, wetenschap en gemeenschapswelzijn. Het is de grootste organisatie voor vormgeving en ontwikkeling van het immaterieel erfgoed van een belangrijk deel van de Surinaamse cultuur. Er wordt samengewerkt met alle andere organisaties op dit gebied, ook van andere culturen en vrijwel alle Afro-Surinaamse organisaties die nu bestaan zijn direct of indirect voortgekomen en/of gestimuleerd door NAKS.

Lees meer: LITERAIR 27-5-2017 GECORRIGEERD

Bron: zaterdag 27 mei / zondag 28 mei 2017 DWT B5

Toespraak en inzegening Okomfo fu kondre, Dorenia Babel

70 JAAR NAKS,  4 mei 2017
Meki wi kari unsrefi yeye-fasi kon na wan.

Ini nen fu Anana Keduaman Keduanpon, Bun Akara, Bun Dyodyo, den bun Yowe, den yeye fu doti, fu watra, fu busi, fu tapu, fu kondre,  nanga ala den wan di go na fesi. Zij die ons voor zijn gegaan. I.h.b. degene die hun krachten hebben gegeven aan de groei van de organisatie en ervoor gezorgd hebben dat NAKS vandaag in ons midden staat.   So leki fa wi e taki-en ini  un mama tongo: spesrutu den wan di gi den krakti dati Naks de tide sebitenti yari na wi mindri. Wi sabi dati iniwan-ten den dé nanga wi. Na den e hori wi baka. Den e luku en sorgu dati noti no musu broko naks saka, fu fadon te na doti.

Suma sabi wan tu nen . ko’memre den fu kari den nen
Wan tu dey na fesi wi trowe watra gi doti . A watra na san Anana poti gi wi fu libi kan tan de. Sondro watra a libi na ini grontapu bo de kaba na soso. En dati na a krakti fu-en. De kracht van water in het leven is niet te evenaren en is onuitputtelijk.

Ala sani di tya’ libi abi watra fanowdu fu onderhou ensrefi. A watra e meki wi ferstan a Krakti Anana. Nanga krakti fu Anana ini wi, moeten wij het onuitputtelijke dat in ons zit, uit onszelf halen om kaseri te leven, om vooruit te gaan en om ontwikkeling tot stand te brengen.

Grani na Anana , a Gran Yeye, a Gran Konfo.
Naks grantangi fu ala den pisi gudu di wi leri ini den yari di go-na-wi fesi te nanga now.

  1. Wi leri fu lespeki den granwan fu wi.
  2. Wi leri fu lespeki unsrefi
  3. Wi leri fa wi mu tyari wisrefi ini a konmakandra disi
  4. Wi leri fu hori a kulturu pisi fu a yeye he
  5. Wi leri fa fu orga wi denki ini a libimakandra
  6. Wi leri taki te wi wan taki wan tori pe yepi fu naks de fanowdufu, wi kan kon naki tapu na doro en na yesi de let’ drape
  7. Wi leri taki a krakti in wisrefi na sa wi mu grab hori,

Yu na mama fowru san opo en frey gi ini pikin nanga baka-pikin. GRANTANGI

Dati e tyari wi kon tapu wan singi: Bemba, bemba yaw na bemba Opete Kwasi SYI wan sani, A WANI NYAN EN NOMO.  Naks, fa wi mu ferstan a singi disi en pe yu kanapu na ini.

Bemba na a gran fowru di e frey bun hey. A gran bigi fowru man syi ini sani san de ini grontapu. Bemba Naks efu wi taki yu na mama fowru dan wi wani bedoi dati yu e opo frey fu overzie sa yu m’ syi en yu sa nyam en puru.  Dus komen tot meer resultaat.

A yeye san de in yu /a krakti disi musu tan ankara ini a yeye fu a orga.

NAKS, nanga a sabi fu Anana yu sa tan waka doro.

Nanga tiriman noya en ala trawan di kanapu na en baka  yu sa abi a view fa fu go doro en yu sa meki nyun froktu di sa de a bigin fu wan bigi bon, ondro a tapun fu a mamabon.

A so wi koti mofo.

(We zullen in de toekomst met elkaar moeten voortgaan)

Lezing Winti Singi, een uiting van kennis en weten

De “Stichting Fiti Fu Wini” is een naar Surinaams recht opgerichte rechtspersoon, die zich onder meer bezig houdt met onderzoek, veredeling en conservering van de Afro- Surinaamse Cultuur en Religie in al haar facetten.

Wij van de stichting nodigen u uit, voor het bijwonen van onze bijeenkomst die gehouden zal worden op:

Datum: zondag 28 mei 2017.
Tijd: 11.00 uur v.m. – 15.00 uur.
Inloop: 10.30u
Plaats: Claudetta Toney Multifunctioneel Centrum te Poelepantje.

De titel is: Winti singi, een uiting van kennis en weten.
Inleider   : dhr.  Julien Zaalman.

Toespraak Dr. Hein Eersel bij de Opening van het Documentatiecentrum

NAKS Launching Documentatiecentrum voor de Afro-Surinaamse Cultuur

Vrijdag 4 mei 2017

Toespraak Dr. Hein Eersel

 

Geachte aanwezigen, Brada nanga Sisa

Lang erop gewacht. Een documentatiecentrum voor de Afro-Surinaamse cultuur.

We weten dat die cultuur bestaat, al heel lang bestaat, maar een centrum voor documentatie, informatie en studie ervan hadden we. niet. Vanaf vandaag hebben we dat centrum. Nu is het onze plicht in- houd daaraan te geven door het uit te bouwen en vooral te gebruiken.

Wat is cultuur en wat de Afro-Surinaamse cultuur? Waar mensen bij elkaar komen en vooral blijven, ontstaat cultuur. Cultuur is in zekere zin antwoord op de omstandigheden en situatie waarin we ons bevinden. Omstreeks 1650 kwamen de eerste Afrikanen in ons land en sinds toen begon de Afro-Surinaamse cultuur. Cultuur is wat we samen maken, denken en doen, met allerlei elementen. De Afrikanen gebruikten Afrikaanse elementen, Europese elementen en elementen die ze in Suriname aantroffen. In sommige aspecten meer of minder van de streek van herkomst van die elementen. We hebben dus Afrika, Amerika en Europa, of beter West-Afrika, het noordelijke deel van Zuid-Amerika en West-Europa, of enger Ghana, Suriname en Nederland. Maar dit laatste is niet juist. Let op, de elementen kunnen van verschillende streken komen, maar het geheel is samenhangend en uniek. De elementen krijgen een nieuwe plaats, een nieuwe betekenis en een nieuwe functie in het geheel. Dat is in alle culturen in de wereld zo.

Een voorbeeld. Het damspel en oorspronkelijke kroondoppen van bierflessen wit en zwart geschilderd tot damschijven, die hun uiteindelijke betekenis en functie krijgen in hun positie in het damspel. Niemand denkt meer aan bier. Een mooier voorbeeld. Het lied ’Ope mi sa go kibri, te nowtu moro mi ’. Oorspronkelijk een lied uit Duitsland met als componist Schubert, de tekst is van de dichter Neumann:

“ Wohin soll ich mich wenden,

wenn Gram und Schmerz mich drücken?”

Het is een lied voor het begin van de Mis. Schubert componeerde de muziek voor de liederen van zijn Deutsche Messe voor de vaste liederen van de Mis: Kyrie, Gloria, Sanctus enz. En daarin heeft: ‘ Wohin soll ich mich wenden ‘ zijn plaats en betekenis.

In Suriname zijn de betekenis en functie van ‘ Ope mi sa go kibri ‘  anders. Het is bij ons een lied voor dedôso en begrafenissen, een troostlied. Niemand in Suriname denkt bij het zingen ervan aan een liturgisch intredelied van de Mis.

Heeft het dan geen zin om naar de oorsprong en herkomst van afzonderlijke cultuurelementen te kijken? Natuurlijk heeft het zin in cultuurhistorisch opzicht. Maar dat is iets anders dan het begrijpen van hun betekenis en functie in een bepaalde cultuur. En dan nog, cultuur is dynamisch en verandert voortdurend, zo ook de cultuurelementen.

U kent het gezegde: Komki kon Yaw, no e nyan na krabasi moro. De krabasi heeft met de komst van de komki een deel van zijn keuken- functie verloren. Het gezegde geeft tevens aan, dat cultuur verandert en zich aanpast.

Cultuur omvat alles. We kunnen over onze cultuur gaan filosoferen: onze geschiedenis, onze talen ( bv de odo ), onze spiritualiteit en de daaruit afgeleide leefregels en sancties ( ethiek, trefu, kaseri, fyofyo, kunu, ), ons gedrag beleefdheidsregels, fa a fiti ) onze sociale organisatie  (famiri, bere, verenigingen), onze economische organisatie ( kasmoni, maar ook ambachten en beroepen), onze culinaire cultuur, kleding  enz. enz. Dit alles omdat we willen weten wie en wat we echt zijn en waarom en hoe we bepaalde dingen doen. Ken uzelf zei men in de oudheid. Maar daarbij moeten we met eigen ogen kijken naar onszelf en niet met een geleende bril, met eigen woorden erover praten en niet met de mond van de buitenstander. Johanna Schouten-Elsenhout waarschuwt ons daarvoor in haar gedicht met de woorden: ´mi e luku na ini mi eygi spikri ‘. En dan, we moeten verder werken aan onze eigen culturele ontwikkeling: behoud, vernieuwing, verfijning en verrijking. Een documentatiecentrum kan ons helpen op die soms lastige zoektocht naar onszelf, en ons leiden in onze culturele ontwikkeling.

Tot slot. Cultuur leer je van je omgeving. Dit betekent, dat, wat we Afro-Surinaamse Cultuur noemen, ongeacht de huidskleur, verinnerlijkt kan zijn door elke Surinamer. Dit geldt voor alle Surinaamse culturen, de Inheemse, de Indo-Surinaamse, de Sino-Surinaamse, de Javaans-Surinaamse, enz. Het kan gewoon, dat iemand met een Hindostaans uiterlijk troki is in een kawinaband en een van-de-buitenkant Creool speelt in een cautalgroep. Het hangt af van waar je bent opgevoed. Het Centrum, dat vandaag geopend wordt, is dus voor alle Surinamers die zoeken naar of meer willen weten over Afro-Surinaamse elementen in hun culturele identiteit. Het is niet alleen voor de Afro-Surinamers naar afstamming.

Brada nanga Sisa, Een documentatiecentrum houdt in: informatie en studie. Het staat en valt met het gebruik ervan door ons allemaal. NAKS gefeliciteerd. Ik wens het centrum veel voorspoed.

 

Dank u.

Clifton Braam ‘De eerste keer’ show!

Enver Panka bouwt ‘bruggen’ in Caribisch Gebied

PARAMARIBO – Enver Panka is met het nummer ‘Kan Kan Man’ de eerste Surinaamse artiest die op het Caribische netwerk Tempo Tv te zien is. Hiermee heeft hij een brug geslagen voor collega-artiesten die carrière willen maken in het Caribisch Gebied. “Dit is een bewijs dat je niet alleen in Europa terechtkan als artiest. Als je het goed bekijkt, zijn er hier meer mogelijkheden”, zegt Enver.

“Want als je op Tempo wordt gezien, dan betekent dat, dat ook Amerika en Afrika je zien.” Het stopt bij de artiest niet bij ‘Kan Kan Man’. Zijn ‘doorbraak’ in de regio heeft hem de kans geboden een samenwerking aan te gaan met de Trinidadiaanse zangeres Arita Edmund. Met Arita nam Enver afgelopen week de single ‘Caribbean Love’ op in Fredje Studio. Het nummer gaat over een langeafstandsrelatie tussen twee personen die in verschillende landen van het Caribisch Gebied wonen. Het is een reggaenummer met Surinaamse invloeden.

De zangeres kijkt tevreden terug op de samenwerking met een Surinaamse artiest, hierdoor heeft zij ook kennis gemaakt met andere Surinaamse artiesten en een Surinaams productieteam. “Ik heb nooit eerder samen met een artiest zo snel gewerkt aan een nummer.” Voor haar is het ook belangrijk dat mensen zien dat deze samenwerking groter is dan gewoon Trinidad & Tobago en Suriname. “We gaan hier veel verder mee”, zegt de artiest die ook in Noord-Amerika en Afrika bekend is. Panka en Edmund hebben in Alpha Studio gewerkt aan het nummer. ‘Caribbean Love’ is afgelopen vrijdag, tijdens de lancering van Tempo TV in Suriname, live gezongen. Binnenkort komt er ook een video uit en het nummer is deze week op de radio te horen.

Bron: De Ware Tijd