ENVER PANKA OVER ZOONLIEF NAFAËN

Enver Panka over zoonliefHET DRINGT TOT ME DOOR ”JONGEN, JE BENT VADER!”

Ik kan me het nog heel goed heu­gen, op 14 november 2012 werd na heeeeel lang plannen, een baby­shower tevens verjaardagsfeestje georganiseerd voor Namofani… Ze wist er totaal niets van… Het feestje verliep vlot en ik was in een goede stemming, omdat zij en ik de volgende dag al 7 jaar verkering hadden… Ik had nog een verras­sing gepland dus, niet wetende dat ik zelf verrast zou worden… 15 november brak aan en we konden niet uit eten gaan, zoals gepland, omdat ze maagpijn had… Vreemd… We vierden het dus thuis… In de ochtend van 16 no­vember werd ik wakker en ze was niet op het bed… Ik liep naar de voorzaal en zag haar daar zitten, ze was diep aan het in- en uitademen (huh???)… Om een lang verhaal kort te maken, mijn zoon, Nafaën, was uitgerekend voor de tweede week van december. Hij had haast blijkbaar… Ik heb de geboorte meegemaakt en vanaf dat moment veranderde alles… Hij is nu mijnprioriteit… Volwassen worden is hard, maar het leert je een andere versie van jezelf kennen… Ik zie mezelf in hem, zijn gezicht, zijn interesse in muziek, zijn gevoel voor humor… Hij is zo iemand die direct lacht wanneer hij wakker is… Hoe doet iemand dat?!! Hihi… Ik geniet op 16 november 2013 al precies een jaar met en van hem en ik mag zonder verkeerde ge­voelens zeggen dat ik heel verliefd ben op elke stap die hij maakt… In de avond, voordat ik slapen ga of in de ochtend, voordat ik naar het werk ga, indien ik niet door hem word gewekt, sta ik altijd even in zijn bedje te staren en dan denk ik: ‘dat is MIJN ZOON, MIJN NAFA­ËN’… ik ga dan verder met hetgeen ik zou doen en het dringt tot me door: ‘jongen, je bent VADER’… Ik zou voor elke dag een verhaaltje van twee A-4tjes kunnen vullen, maar een NAKS Tori, bestaande uit 730 pagina’s, zie ik toootaaaaal niet zitten… Hahahahaaa!!!

NAKS TORI no. 13, 2013 editie

MIJN EERSTE BRIEF AAN DE NAKS FAMIRI

DE BABY DOCHTER VAN MIRIAM ILLES VAN NAKS NEDERLAND en OUSMAN BADJIE

Hallo lieve NAKSers……. Mag ik mij even voorstel­len?

Van Mama Miriam Il­les die secretaris is van NAKS Nederland kreeg ik de opdracht mij netjes voor te stellen aan de bigi NAKS famiri…….en je kan beter doen wat ze vraagt dus bij deze…..

Ik ben geboren op 8 mei 2013 in het OLVG (Onze Lieve Vrouwen Gasthuis) in Amsterdam. Mijn oma, Ann Hensen, is uit Suriname gekomen om er op toe te zien dat alles goed ging……en reken maar! Ik hoorde mama, aan de verloskundige uitleggen hoe ze mij zul­len noemen….. Ina Yara Badjie. Ina betekent ik het djola, dat is één van de talen van mijn papa die uit Gambia komt “Moe­der”. Het is een ode, een grani aan de moeders van mijn ouders. Ook in Suriname lopen er Ina’s rond. In het Hindostaans betekent Ina ‘puur”. Yara is een combinatie van de laatste en eerste letters van mijn tantes WanYA en RAsida. In het djola betekent YARA vlinder­tje. Ik ben nu al een paar maanden oud en heb het echt naar mijn zin. Ik doe wat van mij gevraagd wordt, en ik vraag ook wel dat er zaken voor mij gedaan moeten worden. Mama noemde me laatst een goede communicator, gewoon omdat ik hard aan het huilen was omdat het etenstijd was. Ik kan niet wachten om groot te worden zodat ik in grote mensen taal antwoord kan geven. Ik mis oma heel erg, vooral de mooie liedjes die ze altijd voor mij zingt. Skype maakt het een beetje goed.

Ik wil alle lieve NAKSers een brasa geven en ben heel blij dat ik ben op­genomen in de elastieke kulturu famiri.

Veel liefs,

Ina Yara Badjie

NAKS TORI no. 13, 2013 editie

100 JAAR VOOR AUGUSTA ALBERG

29 augustus was een grote dag, omdat het oudste lid van onze organisatie, Augusta Alberg-Hoogdorp, 100 jaar werd. De viering begon met een dankdienst, waarna er lekker eten en drinken was en de beentjes losgegooid werden. Tante Augusta, zoals we haar noemen, is nog steeds actief lid van de Afde­ling Kotomisi. Ze heeft in haar uitnodiging dan ook speciaal aan haar gasten gevraagd om een angisa te dragen op haar jaardag. Wat een eer om een 100 jarige in de NAKS Famiri te hebben!!

NAKS TORI no. 13, 2013 editie

WORKSHOPS CINEMA FOTOGRAFIE EN ACTEREN

Op 25, 26 en 27 juli heeft NAKS i.s.m. de producenten Lucia Nankoe en Jose Komen en met steun van de Nederlandse Ambassade het toneelstuk “Jouw Mooie Kapitein”, geschreven door de Caribische schrijfster Simone Schwarz-Bart uit Guadeloupe, in Paramaribo opgevoerd. Elders in deze NAKS Tori is een verslag van de theaterproductie opgenomen.
Naast het theaterstuk werden ook twee workshops georganiseerd, die werden verzorgd door de acteur en de technici van het theaterstuk. de Multimedia Fotografie workshop (15 deelnemers) en de workshop Acteren, 10 deelnemers.

Multimedia Fotografie workshop
Docenten : Ewald van Es en Brian Maston, docenten aan de School voor Journalistiek, Utrecht (NL)
Materialen: Digitale camera, USB stick of externe harde schijf

Doel van deze workshop was om fotografen kennis te laten maken met multimediale genres van fotografie en de fotografische re­portage, met name de audio slide show, in het vakjargon: ‘audioslide’, genoemd. Cursisten hebben ver­volgens deze kennis in de praktijk toegepast tijdens het maken van een korte audioslide die aan het einde van de workshop vertoond werd.
Het is een intensieve tweedaagse cursus geworden, die begon met een korte inleiding in de foto­grafische documentaire traditie van Walter Evans tot en met moderne World Press winnaars in de categorie ‘multimedia produc­tions’. Daarna volgde een tweede presentatie over Beeldtaal en de tips en trucs van de fotografie, waarna de cursisten zelf aan de slag gingen. Als eerste moesten zij een onderwerp kiezen binnen het door de docenten aangegeven thema. Daarna maakten zij in groepen van twee à drie mensen een fotoreportage. Samen bepaal­den zij de volgorde van de foto’s, de verhaallijn en eventuele geluid­seffecten en muziek.
De docenten van de workshop hebben tenslotte de audioslides in elkaar gezet op basis van het script en aanwijzingen van de groep. Aan het einde van de workshop werden de audioslides vertoond en van professionele feedback voorzien.
Het resultaat: 6 groepsfilmpjes die ‘on line’ te bekijken zijn. Onderw­erpen:
Reclame;
Gezondheidszorg;
Hout en staal;
Vooruitgang: het is maar hoe je het bekijkt;
Skaters;
Het verkeer in Paramaribo.

Foto Workshop Multimedia Foto­grafie

Theater Workshop ACTEREN

Docent: Maikel van Hetten, acteur theaterstuk “Jouw Mooie Kapitein”.

Maikel legde de nadruk op im­provisatie en samenwerken. Mai­kel is bekend van het uitdrukken van emoties in gezicht en gebaar, zonder woorden te gebruiken. Hij heeft de cursisten gestimuleerd en begeleid in improvisatie van verschillende scènes. De verbeeld­ing van de cursisten werd geprik­keld en daarmee de individuele ontwikkeling van de cursist bin­nen de groep.

NAKS TORI no. 13, 2013 editie

POSITIEVE NALATENSCHAP VAN DE SLAVERNIJ”

Op 01 juli 2013 werd door NAKS de jaarlijkse Tak’Tangi gehouden in het Fort Zeelandia. De NAKS Tak’Tangi is een initiatief van NAKS, een religieuze bijeenkomst, waarbij door middel van traditionele zang en dans dank gebracht wordt aan onze voorvaders en voormoeders die hun hele leven in slavernij, maar ook in strijd tegen de slavernij zijn gegaan, waardoor wij vandaag, nazaten, als vrije burgers het leven kunnen leiden en als vrije burgers. Er wordt ook dank gebracht aan Anana Keduaman Keduanpon, die de Afrikaans-Surinaamse voorvechters van de vrijheid van hun nageslacht geïnspireerd en geleid heeft om te strijden voor de afschaffing van de slavernij. Zoals anderen op hun eigen manier de allerhoogste prijzen, zo laten wij nakomelingen van de Afrikanen in diaspora, de wereld zien, dat wij ons ook laten leiden door geloof en de daarmee verbonden waarden en normen.

Aminata Cairo

Naast de dienst was er een kri­oro kukru, waar diverse hapjes en drankjes volgens de Afrikan Sranan traditie werden bereid en ten verkoop werden aangeboden. Er waren verschillende opvoe­ringen door voornamelijk Naks groepen, waarbij zang, toneel en dans aan bod kwamen. Aminata Cairo verzorgde op verzoek van NAKS een lezing met als thema: “Positieve nalatenschap van de slavernij”, verzorgd door Dr. Ami­nata Cairo. NAKS Tori presenteert u hierbij de tekst van deze lezing die indruk gemaakt heeft op de aanwezigen.

Inleiding “Positieve Nalatenschap van de Slavernij”

Mi wan taki ala sma djaso odi en winsi alamala wan switi Mans­pasi

Ter introductie: Wie weet waar de originele letters N.A.K.S. voor staan?

Toen ik eerst mijn universitaire opleiding volgde had ik een dub­bele studie in lichamelijke opvoe­ding en psychologie. Het lichaam en de geest, wat heb je nog meer nodig dacht ik? En ik had geen spijt van mijn studie keuze, maar toen ik eenmaal als therapeut begon te werken merkte ik dat er iets ontbrak. En wat ontbrak is het feit dat cultuur een rol speelt, mensen hebben een verhaal, stappen uit een verhaal van hun familie, buurt, etnische groep, etc. En dus ben ik antropologie gaan studeren.
Antropologie is de studie van cul­tuur en hecht waarde aan men­sen hun verhaal. Er zijn diverse redenen waarom ik mijn draai in antropologie gevonden heb. An­tropologie geeft mensen de kans hun verhaal te vertellen van hun eigen perspectief. Onze verhalen zijn niet simpel, ze zijn complex, rommelig, en rijk. Onze verhalen zijn verbonden aan andere men­sen hun verhalen en helpen ons inzicht te krijgen in wie wij zijn.
Onze verhalen zijn niet objectief, ze zijn persoonlijk en hebben diepe waarde.
Er is mij gevraagd om te praten over de positieve nalatenschap slavernij en om commentaar en inzicht te geven in ons verhaal. Wat ik zal presenteren is mijn visie, het is niet objectief, en toch hopelijk kunt u een verbinding vinden met mijn verhaal, my story is your story.

Belemmeringen om positieve boodschappen te omarmen
Wat houdt positief in? Ik heb hier lang over nagedacht. Als je de symboliek neemt van een munt dan zijn de twee kanten onher­roepelijk aan elkaar verbonden. Zo ook ligt positief niet ver van negatief, en bestaat zelfs niet zonder een negatieve kant. Wat is de scheiding tussen positief en negatief? Er zijn positieve over­leveringen uit de slavernij die we naar voren kunnen halen. Ik kan over eten praten, een lekkere heri heri. Ik kan over zang, de soko psalm, dans, orale cultuur, kle­ding, of plantenkennis praten. Dat zijn allemaal positieve dingen die zijn voortgekomen uit de slavernij. Daar kunnen we het gemakkelijk over eens zijn. We zouden deze dingen kunnen aanhalen en snel klaar kunnen zijn, maar dat ga ik niet doen vandaag. Waarom? Omdat het niet genoeg is.
Ondanks al deze positieve dingen zijn er dingen in onze omgeving die ons tegen zitten om het posi­tieve te omarmen. De negatieve keerzijde van de munt is niet ver verwijderd van de positieve zijde. Er zijn negatieve boodschappen in onze omgeving die ons belem­meren om de positieve nalaten­schap te omarmen. Deze negatieve boodschappen over wie wij zijn, zijn bewust honderden jaren gele­den gecreëerd en zijn nog steeds effectief. Wij moeten bewust zijn van het mijnveld waarin we lopen.
En daarom wil ik dieper gaan, Unu musu go moro dipi.
Er zijn drie dingen die ik zie als positieve nalatenschap: Kennis, keuze en verantwoordelijkheid.

Positieve nalatenschap 1: Kennis
Kennis die ik kan claimen en mijn menselijkheid bevestigt
Ik wil twee aspecten van kennis aanhalen, ten eerste de nagelaten kennis van onze voorouders. Ten tweede, het feit dat wij de vrijheid hebben om kennis te vergaren over onze eigen verhalen.
In mijn verhaal geloof ik dat onze voorouders een hele sterke kennis hadden over hun waarde als mens. Er is een reden dat mensen na een hele dag gewerkt te hebben ervoor kozen om de hele nacht de banya te dansen. Niet omdat ze per sé van dansen hielden, maar omdat de dans hen in contact bracht met elkaar, hun voorouders, en hun God, en voor hun bevestigde dat ze mens waren ondanks de dage­ dage­lijkse onmenselijke behandeling. Er is een reden dat mensen na van ’s ochtends vroeg tot laat in de dag gewerkt te hebben, ze er nog op uit gingen om in het donker een kostgrondje te onderhouden. Ze deden het om te eten natuurlijk, maar ook omdat het belangrijk was om iets te hebben dat van jezelf was. In deze wereld waarin mij alles ontnomen is, heb ik iets nodig dat ik kan claimen als van mijzelf en dat mijn menselijkheid bevestigt. Zij creëerden hun eigen slavenkerk- en familie formaties om te bevestigen wie zij waren als mens en om hun onmenselijke omstandigheden draagbaar te maken. Voor mijn gevoel dan had­den ze bijzondere kennis over hun eigen waarde als mens.

Kennis om onze eigen verhalen te (onder)zoeken
Ten tweede geloof ik dat onze voorouders een hebi voor ons gedragen hebben en ze bewust hebben neergelegd, maar daarover meer iets later.
Vervolgens hebben wij nu de mo­gelijkheid om onze kennis toe te passen om onze eigen verhalen op te zoeken en te onderzoeken. Het is belangrijk dat we niet alles wat er over ons verteld wordt zomaar aannemen. Vroegere antropolo­gen en sociologen hadden visies over onze familie samenstellingen en onze lage moraal. Onze fami­liesamenstellingen werden altijd met de Europese middenklasse vergeleken. Onze voorouders waren minder geneigd te trouwen. Er waren een heleboel redenen daarvoor. Edward B. Pierce in 1998 vond in zijn onderzoek naar de Afro-Surinaamse families in de stad vlak na de Emancipatie dat het de vaders waren die hun dochters tegenhielden om te trouwen. De vaders vonden dat hun dochters eindelijk hun vrij­heid hadden, en dat ze hun vrij­heid niet moesten inleveren om aan iemand anders vast te zitten. Dat is een heel ander verhaal dan dat we geen moraal hadden om te trouwen.

Er is dus niet alleen een rijkheid aan kennis van onze voorou­ders, wij hebben de vrijheid om die kennis te onderzoeken. Wij hebben de vrijheid om de keuze te maken om onze verhalen te on­derzoeken. Dat brengt mij op de positieve nalatenschap“keuze”.

Positieve nalatenschap 2: Keuze
Welke verhalen nemen we aan en welke niet.
Wanneer we de keuze maken om onze verhalen te onderzoeken dan moeten we er rekening mee houden wie onze verhalen heeft verteld, wanneer en waarom.
Een voorbeeld is de studie van professor Humphrey Lamur van 1993. Wij zijn gewoon te horen hoe onze mannen heel gemak­kelijk hun gezinnen in de steek laten en dat dit terug gaat naar de slavernij. Professor Lamur heeft geschriften van de plantage Vos­senburg uit de 19de eeuw onder­zocht. De Duitse missionarissen van de Moravische kerk hebben archieven onderhouden van re­latieproblemen van de slaven op de plantage. Uit deze geschriften blijkt dat er een reeks van verschil­lende familiepatronen bestond en dat mannen wel degelijk toegewijd waren aan hun gezinnen. Zelfs als ze vrouwen en kinderen op andere plantages hadden waren ze nog toegewijde vaders die hun ver­antwoordelijkheden zeer serieus namen. Wie vertelt ons verhaal, wanneer en waarom?

We moeten de hebi in de bekkens van onze voorouders laten……
Tenslotte wil ik iets over keuze zeggen dat te maken heeft met hebi. Ik geloof dat onze voorou­ders onbenoembare hebi geleden hebben. Maar ik geloof ook dat zij die hebi ervaren hebben met de hoop dat hun nageslacht niet dezelfde onmenselijkheid hoefde te dragen. Laten wij de symboliek van een bekken gebruiken… Denk aan de bekkens die onze voorou­ders gebruikten. En denk nu hoe ze al hun hebi in die bekkens heb­ben gestopt, de pakslaag, de mis­handeling, de zware lasten, werken tot je erbij neerviel, verkrachtin­gen, enzovoorts. Al die hebi heb­ben ze in die bekkens gestopt en ze hebben die bekkens naderhand neergelegd en daarmee gezegd: het is klaar. Ze hebben die bekkens niet aan ons overgedragen om te zeggen: “hier, hou vast”. Nee, ze hebben ze neergelegd zodat wij ze niet hoeven te dragen.
Wij hebben de keus om die hebi op te pakken of niet. Iedere keer als wij iets negatiefs over elkaar zeggen. Iedere keer als wij ons­zelf naar beneden halen. Iedere keer als wij onszelf niet met hoge waarde behandelen… Iedere keer als wij dat soort dingen doen, zijn we nog bezig met die hebi in die bekkens. We pakken ze weer op. We zijn nog niet klaar met dat verhaal. Het feit dat er vandaag de dag nog mensen in Suriname leven die tegen hun wil gedwon­gen worden om te werken, terwijl wij daar niets over zeggen, dat wil zeggen dat ons verhaal nog niet af is.

Dit brengt mij op de derde posi­tieve nalatenschap: verantwoorde­lijkheid.

Positieve nalatenschap 3: verantwoordelijkheid
Wij hebben de verantwoorde­lijkheid om onze verhalen op te zoeken, te onderzoeken en vast te leggen. Wanneer we dat doen moeten wij altijd bewust zijn wie onze verhalen heeft vastgelegd, wanneer, en waarom. Wij heb­ben ook de verantwoordelijkheid naar onze voorouders toe om hun onmenselijke leef- ervaringen te eren, en wij doen dat door die bekkens daar te laten waar zij ze gezet hebben.

Specifiek moeten wij twee dingen doen. Ten eerste moeten wij de les van de menselijkheid vieren, en niet minder te eisen dan dat wij onszelf en elkaar met een hoog gevoel van eigenwaarde behan­delen en dat wij dit waar maken in onze gedragingen. Wij moeten ons zelf en elkaar behandelen met respect voor onze waarde als mens. Ten tweede moeten we die hebi laten liggen waar ze zijn. We moeten niet steeds in die bekkens gaan dieken en dingen naar boven halen. Onze voorouders hebben de opoffering gemaakt voor ons, de prijs is al betaald. Wij hoeven niet meer. Iedere keer dat wij in die bekkens dieken laten we onze voorouders weten en voelen dat we nog niet klaar zijn met hun verhaal en dat hun lijden nog door mag gaan.

Het vergt werk, maar het is mo­gelijk. Ik wil een voorbeeld geven. Er was een vrouw die onder velen van ons bekend was. Wijlen Me­vrouw Elfriede Baarn-Dijksteel, die voor mij beter bekend was als “tante Friede”. Een ieder die haar kende wist dat zij alle mensen met respect behandelde. Zij was mijn voorbeeld. Zij was iemand die iedere dag een besluit nam om in haar gedrag haar voorouders te eren. Het is dus mogelijk.
Ik wil afsluiten door een ieder te vragen een eed af te nemen. Kijk naar uw buur aan zowel de linker als de rechterkant en zeg: “Ik heb een keuze”. Kijk nogmaals naar uw buren en zeg: “Mi kan teki wan bosroiti”. Wij hebben de keuze om onze positieve nalatenschap te eren.

Referenties

Lamur, Humphrey E.
1993 The Slave Family in Colonial 19th-Century Suriname. Journal of Black Studies 23 (3): 371-381.

Pierce, Edward B.
1998 Ethnohistory of the Family Organization of Lower Status Creoles in Paramaribo. In Blackness in Latin America and the Caribbean: Social Dynamics and Cultural Transformations. A. Torres, and N.E. Whitten, Jr., eds. Pp. 215-235. Indiana University Press.

NAKS TORI no. 13, 2013 editie

KOTOMUSEUM “A GUDU OSO” UITGEBREID

Sinds 2009 bestaat het Koto­museum aan de Pandit Paltan Tewarieweg 8 te Livorno. Een initiatief van Stichting Fu Memre Wi Afo, waarvan mevrouw Chris­tine van Russel-Henar oprichter en tevens voorzitter is.

In de vier jaar van haar bestaan heeft het Kotomuseum haar bestaansrecht bewezen. Inmiddels heeft zij haar duizendste bezoeker mogen verwelkomen.

Om het verhaal rond het ontstaan en de ontwikkeling van deze – in Suriname ontstane – kled­erdracht nog beter tot zijn recht te doen komen, bleek er al gauw meer vloeroppervlakte nodig te zijn. Daarnaast nam mevrouw van Russel-Henar het besluit een Fosten Kukru en een Educat­ieruimte toe te voegen, waar men door middel van videobeelden, foto- en geschreven materiaal meer achtergrondinformatie kan verkrijgen. Het museum moest dus ruimer worden opgezet. Een grondige verbouwing volgde en het resultaat mag er zijn!

Het Kotomuseum is na deze uitbreiding en herinrichting een (nieuw) bezoek zeker waard.

Voor inlichtingen kunt u de web­site bezoeken www.hetkotomuseum.org

Bellen voor een afspraak kan ook op de nummers 480365 / 8945261

Te ju taki fu alata, ju musu taki fu batjaw tu.

NAKS TORI no. 13, 2013 editie

LUISTEREN NAAR JE KIND

Wat is daar nou zo bijzonder aan? Iedereen luistert toch naar zijn kinderen? Ja, dat is wat we den¬ken. In gesprekken in het algemeen, maar tussen ouders en kinderen in het bijzonder valt vaak op dat de gesprekpartners elkaar in de rede vallen. Ze hebben zelf ook veel te vertellen en kunnen niet wachten tot het hun beurt is. In hun hoofd zijn ze bij hun eigen ding.

Inez Sijlbing

Ouders menen dat ze direct al weten waar het om gaat en geven adviezen, waarschuwingen, kritiek of oordelen nog voor ze goed geluisterd hebben wat hun kind te vertellen heeft.
Als jij je mond dicht houdt terwijl de andere praat, dan luister je. Dat is het beeld dat we hebben over lu¬isteren. Maar hoe vaak gebeurt het niet dat iemand je iets vertelt en aan het eind weet je niet waar het over ging. Je hoorde de woorden wel, maar omdat je er niet met je gedachten bij was, is het niet tot je doorgedrongen wat de andere zei.

In de communicatie met kinderen zie je dat veel. Ouders, volwas­senen zijn niet altijd met hun gedachten erbij als kinderen iets vertellen. Ze zijn bijvoorbeeld op dat moment bezig het eten klaar te maken of ze denken aan het vervelende gesprek met de baas eerder op de dag, of ze kijken naar een teevee-programma, of ze zijn gewoon moe en willen rust heb­ben. Ze luisteren dus bij wijze van spreken “met een half oor”. En dat merken de kinderen.
Voor kinderen is het belangrijk dat we echt naar hen luisteren, want daardoor voelen ze zich gerespecteerd en geaccepteerd.

Wat is luisteren?
Luisteren houdt in dat je de woorden van de andere opneemt, verwerkt en probeert te begrijpen wat hij of zij bedoelt. Luisteren doe je met je oren, maar ook met je ogen en je hart. Niet altijd worden woorden uitgesproken, maar als je goed luistert kun je er toch achter komen wat er niet gezegd is.

Als je goed luistert laat je ook blijken dat je echt geïnteresseerd bent. Dat doe je o.a. door aan­dachtig te kijken naar de andere, af en toe te knikken, “hmmm” of “ o, ja”, “dus, je bedoelt dat je…” te zeggen. Je laat de andere merken dat je “een en al oor” bent.
Een baby heeft geen woorden en toch luisteren we goed naar hem. Let maar op: als een baby huilt luisteren we naar het geluid, we kijken naar de lichaamstaal die de baby uitzendt en proberen te begrijpen wat het huilen betekent: honger, vuile luier, aandacht? We geven ook weer terug wat we denken dat er aan de hand is: je hebt honger no gudu? Wil je een schone luier om?
Ook naar de peuter die nog krom praat luisteren we goed en prob­eren met onze oren en ogen (en vaak ook met ons hart) te begri­jpen wat die ons wil zeggen.
Wanneer het kind wél kan praten en ons dingen wél duidelijk kan maken lijkt het alsof we niet meer kunnen of willen luisteren. “Ma, ma, (roept Aisya enthousi­ast) hoor wat vandaag op school gebeurd is..” Moeder (kortaf): “meisje, vermoei mijn hoofd niet, ik ben bezig…”. Aisya druipt af en gaat mokkend buiten zitten. Ja, we hebben het druk of we zijn bezig met iets belangrijks of gewoon niet in de stemming. Dat kan natuurlijk allemaal en kinderen begrijpen dit ook als we het op een rustige en duidelijke manier tegen ze zeggen. Bijvoorbeeld: “je wil me iets spannend vertellen, no? Maar weet je, ik ben nu vreselijk moe en dan kan ik niet goed naar je luisteren. Geef me een half uur om bij te komen, dan heb ik alle aandacht voor je tori, want ik ben wel benieuwd ernaar”. Aisya zal dan nog wel een beetje teleurg­esteld zijn, maar ze zal zich niet afgewezen voelen.

Eerder is gesteld dat je ook met je hart moet luisteren. Met andere woorden, het is belangrijk om bij het luisteren te proberen je in te leven in de gevoelens van de andere en deze niet af te wijzen. Nina van 13 jaar zegt aan haar vader: “Ik heb een hekel aan de juf van wiskunde, de hele tijd praat ze over zichzelf, in plaats van ons sommen uit te leggen.” Pa valt Nina in de rede: ‘je kunt beter je hekel vergeten en proberen haar aardig te vinden, want je moet het hele jaar met haar dealen. En straks gaat ze je pesten als ze merkt dat je haar niet mag…”. Deze vader gaat voorbij aan de gevoelens van Nina en vertelt haar zelfs wat ze moet voelen voor die leerkracht (aardig vinden). Bov­endien ontneemt hij het meisje de gelegenheid om te vertellen wat er precies aan de hand is tijdens de les van deze leerkracht. Een vol­gende keer denkt Nina wel twee keer na voor ze weer met iets naar pa toe stapt.

Ouders willen dat kinderen naar hen luisteren: “Heb je gehoord wat ik heb gezegd?” “Kijk naar me als ik tot je praat”. “Zet die teevee zachter, want ik wil dat het goed tot je doordringt wat ik tegen je zeg”. We willen dat hetgeen we zeggen ook aankomt en blijft hangen bij het kind. Logisch toch?
Omgekeerd willen ook onze kinderen gehoord en begrepen worden. Zelfs tieners die veel verhalen kwijt kunnen bij hun vrienden hebben er behoefte aan met ouders te praten over dingen die hen bezig houden. Dus, geef je kind aandacht, laat in woorden en door je gedrag blijken dat je zijn of haar verhaal belangrijk vindt.

Hoe laat je aan je kind zien dat je echt luistert?
Zet jouw telefoon of laptop weg, doe de teevee of radio uit, laat alle activiteiten achterwege
Laat jouw interesse tot uiting komen in jouw houding
Maak oogcontact
Verklein de afstand tussen jou en het kind: dus als je echt wilt luis­teren naar Martin van 3 jaar, moet je erbij gaan zitten
Houd jouw eigen mening voor jezelf
Jaag het kind niet op omdat je bijvoorbeeld iets anders wilt gaan doen
Vraag door als iets je niet duidelijk is.

Door goed te luisteren naar je kind ontstaat er een sfeer van ver­trouwen en dat is belangrijk voor een goede relatie tussen ouder en kind.

Taki reti, a no asranti.

NAKS TORI no. 13, 2013 editie

AMINATA CAIRO, ONTVANGT INTERNATIONAL EDUCATION FACULTY ACHIEVEMENT AWARD

In augustus kregen Aminata Cairo, en Kathryn “Kathi” Bentley de 2013 International Education Facul­ty Achievement Award. De Award werd uitgereikt door de Voorzitter van het Universiteitsbestuur, Julie Furst-Bowe van de Southern Illinois University “Edwardsville”, meer bekend als SIUE.

Deze twee docenten heb­ben samen op de Univer­siteit een interdisciplinair programma met een component “studie in het buitenland”, ontwik­keld. Bij dit laatste onderdeel reizen de studenten naar Suri­name om gedurende enkele weken buiten de Verenigde Staten van Amerika, nieuwe levens- en studie ervaringen op te doen.
Ter voorbereiding van de buiten­landse studietrip voeren de stu­denten gedurende een maand diverse activiteiten uit om elkaar beter te leren kennen, om met elkaar bezig te zijn en om te com­municeren met gemeenschappen en groepen buiten de Universiteit. In de week voor hun vertrek naar Suriname verdiepen zij zich in antropologische en etnografische onderzoekmethoden.

Aminata: “Mind blowing experience”

Aminata en Kathi hebben al twee keer studenten van SIUE meegenomen naar Suriname: in juli 2011 en juli 2013. Volgens Aminata is het reizen naar Suri­name een “mind-blowing” ervar­ing voor vele van de deelnemende studenten”. Ze leren er zoveel van. Er zijn zoveel dingen die je niet uit een boek kan leren, maar die je wel leert als je reist naar een ander land, met name een ontwikkeling­sland. Je leert jouw potenties als een wereldburger begrijpen. Dat lukt niet als je uitsluitend vanuit een leslokaal colleges volgt.

Aminata, docente Antropologie, vond de prijs een grote eer. “Mijn familie is afkomstig uit Suriname, dus het feit dat ik de studenten in feite naar huis meeneem, betekent heel veel voor mij en ook heel veel voor mijn mensen in Suriname”. Volgens Aminata leren theaterstu­denten antropologievaardigheden, terwijl de antropologiestudenten op hun beurt theatervaardigheden opdoen. Zij nemen deel aan culturele workshops en verle­nen diensten aan Surinaamse organisaties en groepen, mid­dels individuele en gezamenlijke projecten. Theatertechnieken en het veldwerk dat ze moeten ver­richten geven aan de studenten de gelegenheid te werken aan groepsbinding terwijl ze ook leren omgaan met mensen van ver­schillende rassen, etniciteiten en sociale klassen.

Kathi, docente Theater en Dans, vond het eveneens een grote eer om erkenning te krijgen van de Universiteit vanwege het confron­teren van de Amerikaanse stu­denten met het leven en denken van andere culturen in het buiten­land.

Buiten de box denken als student. Ouderejaars antropologiestudent Courtney Doole geeft aan dat het samenwerken met de theater- en dans afdeling van de universiteit heel plezierig was. “Die samen­werking heeft mij meer inzicht gegeven in het mooie van de culturen om ons heen, het heeft me geholpen om een connectie te maken met de mensen in de gemeenschap en mij geholpen om buiten de box te denken”.

Ouderejaarsstudent antropologie Jennifer Lewis zegt dat de Suri­naamse bevolking zeer divers is qua samenstelling. Het reizen naar Suriname heeft haar dan ook een goed gevoel en de juiste inzichten gegeven en haar doen beseffen dat ze het juiste besluit heeft genomen om antropologie te studeren.

Ogen en harten van de studenten gaan open voor andere culturen
De Voorzitter van het Universitei­tsbestuur, mw. Furst-Bowe zegt dat het buitenlands studiepro­gramma ‘heel uniek” is, mede van­wege het land waarin het plaats vindt, waar de studenten in con­tact komen met diverse culturen en manieren van leren maar ook vanwege het feit dat twee afde­lingen van de universiteit daarbij nauw met elkaar samenwerken en elkaar aanvullen en versterken. Een van haar doelen is daarom om meer studenten te laten deelne­men aan dergelijke buitenlandse programma’s. “Ik heb gesproken met zoveel studenten die aan een dergelijk programma hebben deelgenomen en ze zijn allemaal zo erg veranderd, omdat ze tot het besef zijn gekomen dat hun manier van denken tot voor hun vertrek naar het buitenland, maar slechts een van de vele manieren is die er bestaat op de wereld: hun ogen, denken en harten worden geopend voor andere culturen en andere opvattingen”.

NAKS Oorkonde voor Aminata en Kathy
Ook in Suriname is er veel waardering voor het werk van Aminata en Kathi. Vandaar dat de voorzitter van NAKS op 5 juli 2013 een oorkonde heeft uitgereikt aan beiden, voor hun bijdrage aan Suriname. Jullie inzet voor de waardering van onze cultuur en de waardering van onderwijs voor de ontwikkeling van groepen en gemeenschappen sluiten volledig aan bij de visie van NAKS”, staat er onder meer in de oorkonde.

NAKS TORI no. 13, 2013 editie

FAYA WATRA OF VAGINALE STOOMBADEN

Faya watra, is een nog zeer populaire vrouwenreinigingsmethode onder Afro-Surinaamse vrouwen, met name onder de Marrons. De vrouwen gebruiken veel verschillende soorten planten voor hun dagelijkse stoombaden. De planten dienen, behalve voor het strak trekken en droog maken van de vagina, namelijk ook om de baarmoeder te reinigen na de menstruatie en na een zwangerschap, geslachtgemeenschap, miskraam of abortus.
– Melvin Boerleider –

Maar niet alleen in het binnen­land wordt er gestoomd; stoombadkruiden vormen vandaag de dag ook een belangrijk onderdeel van de na­tion­ale en internationale handel in me­dicinale planten vanuit Suriname. Zo zijn zakjes met speciale kru­idenmengsels – zoals al eerder vermeld – tegenwoordig te koop in Nederland. Volgens informatie wordt er jaarlijks ongeveer voor $ 42.000, – Euro aan deze kruiden verhandeld.

Het vaginale stoombad, ook wel genoemd “Uma Wasi”, “Faya Watra” of “Wasi Poentje” wordt tweemaal per dag aan­bevolen. De bladeren of bast worden aan de kook gebracht en de vrouw gaat er boven zitten. Nadat het brouwsel afgekoeld is, wast de vrouw zich er mee.

Risico’s
In velen ogen wordt het gebruik van de stoombaden gezien en ervaren al een sublieme manier voor het reini­gen van de ‘Uma Presi” van de vrouw. Ech­ter is het in de ogen van medici (artsen) een niet aan te raden reiniging. Het droogt namelijk de slijmvliezen van de vagina uit, met alle gevolgen van dien. Het droogmaken van de vagina brengt gevaren met zich mee, omdat daardoor de natuurlijke bacterie­groei in de vagina wordt belem­merd, wat kan leiden tot bescha­diging van het vaginale slijmvlies. Condooms kunnen gemakkelijker scheuren en door kleine wondjes kunnen Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA’s), waaronder HIV-AIDS gemakkelijker overge­dragen worden.

Voordelen
Er is echter wel een voordeel van het gebruik van vaginale stoom­baden na de bevalling. Vooral als de bevalling onder onhygiënische omstandigheden heeft plaatsgevonden, kunnen stoombaden wel degelijk de kans op infecties verlagen. Er is dus goede voorlichting nodig over het gebruik van vaginale stoombaden.
Jaarlijks wordt er ruim 55000 kg planten voor dit doel vanuit Suriname met luchtpost naar Nederland vervoerd. Nederlandse medische instanties zijn echter ge­heel niet bekend met deze materie.

NAKS TORI no. 13, 2013 editie

“JOUW MOOIE KAPITEIN”

Jouw Mooie Kapitein 2Op 25, 26 en 27 juli is door NAKS het prachtige theaterstuk “Jouw Mooie Kapitein” aangeboden aan het Surinaamse publiek. Het stuk trok drie volle zalen en kreeg goede recensies.

Het verhaal gaat over een Haïti­aan die naar Guadeloupe migreert. Voor het gehele Caribisch gebied geldt dat mannen en vrouwen wegtrekken om elders hun brood te verdienen. We weten ook dat eenmaal weg de mensen doen alsof ze het beter hebben in het buitenland, terwijl dat niet altijd klopt. Surinamers zijn natuurlijk ook weggetrokken en blijven weg­trekken om allerlei redenen, maar ook omdat men dacht het financi­eel beter te hebben, met name in Nederland.
Belangrijke thema’s in het toneel­stuk zijn inzicht in wat het bete­kent om afscheid te nemen van familie en thuisland, wat liefde en vergeving inhouden en wat de gevolgen van het vertrek van werkzoekenden naar het buiten­land zijn voor de eigen (nationale) identiteit, mannelijkheid en onge­lijke arbeidsverhoudingen. NAKS vond het, juist vanwege deze thema’s belangrijk om dit theater­stuk in Suriname te laten opvoe­ren omdat ze zo herkenbaar zijn voor Surinamers en werd daarbij ondersteund door de Nederlandse Ambassade die daartoe financieel heeft bijgedragen.

De belangrijkste partners van NAKS bij de voorbereiding en uitvoering van dit project waren de producenten, het duo Jose Komen & Lucia Nankoe. Jose en Lucia waren de enthousiaste trek­ker en promotor van de theater­productie in Suriname en dankzij beiden werd NAKS in staat gesteld de productie in Suriname op te voeren. Lucia Nankoe is tevens vertaalster en dramaturg van het theaterstuk.

Het stuk is verdeeld in twee delen: in het eerste deel luistert Wilnor via cassettebandjes naar de stem van zijn geliefde, Marie-Ange en geeft af en toe commentaren. In het laatste deel is Wilnor aan het woord wanneer zijn stem als reactie wordt vastgelegd op de band. Het toneelstuk, gaat van start wanneer Wilnor terugkeert naar huis van de zware arbeid. Het is dan avond. Hij haalt uit zijn tas een cassetteband die door zijn vriend uit Haiti is gebracht en luistert naar zijn vrouw. Uit het ge­sprek blijkt uiteindelijk dat Marie- Ange zwanger raakt van de vriend van Wilnor die haar het geld van haar man uit Guadeloupe brengt. Desondanks accepteert Wilnor de pijnlijke daad van zijn vrouw en lijkt hij haar die te vergeven. Dit maakt dat haar kapitein Wilnor een man is met een mooi hart, die toch groot en waardig blijft voor zijn vrouw.

De openings- en sluitingsavond werden afgesloten met een panel­discussie. De paneldiscussie werd geleid door NAKS voorzitter Sieg­mien Staphorst. In het panel zaten Mw. Marlyn Aaron (politica en gender activist), Mw. Martha Tjoe Nij (schrijver en acteur) en Lucia Nankoe (literatuurwetenschap­per). Tijdens de paneldiscussies werd door het publiek goed inge­speeld op thema’s als mannelijk­heid, diaspora, slavernij.

Schrijfster van het stuk is Simone Schwartz-Bart uit Guadeloupe, terwijl de muziek door haar zoon Jacques is geproduceerd. Lucia Nankoe over de schrijfster: “ Ruim dertig jaar terug leerde ik haar werk kennen. Sindsdien heb ik haar op de voet gevolgd. Ik las haar roman ‘Pluie et vent su (1972) en was onthutst. Ik had nog nooit zo een verhaal gelezen”. Vol­gens Lucia komen in het stuk als het ware alle thema’s die het Cari­bisch Gebied raken op een subtiele en bijzondere manier aan de orde. “Dat maakt deze schrijver bijzon­der. Veel voorkomende thema’s in de Caribische literatuur zijn het ver van huis wonen, werken van kostwinners en ook hoe mensen en hun families zich ver van hun geliefden handhaven”.

Er waren mooie reacties op het stuk zoals die van Sandra Am­mersingh van de Nederlandse Ambassade “ Nogmaals dank voor de mooie avond, de voorstelling is prachtig. Drie voorstellingen is te weinig voor zo een mooi stuk! En Monique Pool: Simone Schwartz- Bart en haar man zijn iconen in het Caribisch gebied, leuk dat op deze manier hun werk wat meer bekendheid krijgt in Suriname!”
Lucia Nankoe vindt dat het stuk dat op een schitterende manier aantoont dat de zwarte man Wilnor, die arm en analfabeet is, een groot en een mooi mens is. Hij is groot, omdat hij een beslis­sing neemt en naar zijn vrouw in Haïti reageert met zoveel teder­heid en liefde. Daarom ziet ze het stuk als een soort rehabilitatie van de zwarte Caribische man: de stereotyperingen over de zwarte man, dat hij alleen kinderen kan verwekken, een rokkenjager of een machofiguur is, worden van tafel geveegd!

Carlo Jadnanansingh schreef een uitgebreide recensie die hij aan NAKS toestuurde en die wij integraal opnemen in deze NAKS Tori.

Humor, weemoed en ontroering in: Jouw mooie kapitein; Subliem acteerwerk van Maikel van Hetten door: Carlo Jadnanansing

Een stoel, een kapmes, een af­gedragen jas, een matras op de grond en een cassette recorder op een wankele tafel, vormden het povere decor van het toneelstuk Jouw mooie kapitein dat op 25 juli 2013 in Surinaamse première ging in theater Unique.

De airconditioning was uitgedaan om het geluid beter tot zijn recht te doen komen. De daardoor ontstane drukkende tropisch hitte versterkte de emotioneel geladen sfeer die het stuk opriep. Er was maar één speler, de Haïtiaanse gastarbeider Wilnor, werkzaam in Guadeloupe, verpersoonlijkt door de in Nederland wonende Suri­naamse acteur Maikel van Hetten.
Toch was er een constante dialoog in het door de Franse schrijfster Simone Schwarz-Bart geschreven werk. Dit komt omdat Wilnor via een cassetterecorder communi­ceerde met zijn in Haïti wonende vrouw Marie-Ange (stem van de bekende Curaçaose zangeres Iza­line Calister).

De prachtige Nederlandse verta­ling is van de hand van Lucia Nankoe, een in Nederland wo­nende literatuurwetenschapper en expert in de Caraibische lite­ratuur, naar wier idee het drama is gemaakt. Het thema van het stuk is universeel en tijdloos. Het is het eeuwige verhaal van een man uit een arm land die om zijn gezin te verzorgen in een rijk land gaat werken met achterlating van huis en haard. De problemen die daarbij ontstaan hebben eveneens een universeel karakter. Hoe zit het met de huwelijkstrouw in de periode van de scheiding door middel van een latos (living apart together overseas) relatie? “Een vrouw heeft een man nodig en een man heeft een vrouw nodig. Dit is de wet van het leven, teneinde te bewerkstelligen dat het leven voortgang vindt”, aldus de bood­schap van het stuk.

Als Marie-Ange per cassetterecor­der opbiecht dat ze- zij het onder druk – bezweken is voor de char­mes van de koerier die haar de enveloppe met geld moest bren­gen, breekt de hel los voor Wilnor. Hij kan zijn emoties nauwelijks de baas, maar weet zich op bewonde­renswaardige wijze te herstellen. Hiermee toont hij inderdaad een waardige kapitein te zijn die het schip van het leven op kundige wijze weet te besturen.
Van Hetten geeft op unieke wijze niet alleen met woorden, maar nog meer door zijn robotachtige maar ritmische dansbewegingen, uitdrukking aan zijn emoties. Zijn dans lijkt pijlen af te vuren op het publiek, die rechtstreeks het hart treffen. Het literaire taalgebruik is eveneens doeltreffend.
“Scheiding is als een oceaan, waarin menigeen verdrinkt”.
“ Tussen waarheid en verdichtsel ligt een glibberig pad”.

Van Hetten is er geslaagd vanaf hij het podium betrad, zijn kapmes op de grond wierp, en een slok nam uit de bijna lege fles met rum, tot aan het einde van het één uur durende theaterstuk, de aandacht van het publiek vast te houden.
Tijdens de discussie die na het stuk volgde zei Lucia Nankoe dat zij getroffen was door de waardig­heid een vergevingsgezindheid van de hoofdpersoon. De Caribi­sche man zou naar haar zeggen op een voetstuk geplaatst zijn.

Dat een toneelstuk voor verschil­lende interpretaties vatbaar is, is duidelijk gebleken. Anders dan Nankoe waren enkelen van mening dat Wilnor wel begrip getoond heeft voor het overspel en de daardoor ontstane zwan­gerschap van zijn vrouw, maar dat het geenszins zijn bedoeling was naar haar terug te keren. Hij zou haar alleen het beste hebben toegewenst en dus slechts afstand gedaan hebben van wraakgevoe­lens waar velen last van hebben.

Hoe het ook moge zijn, van Het­ten heeft als Wilnor een personage neergezet dat het publiek afwis­selend liet lachen en ontroerde. Nu onze oudste theatergezelschap Thalia zich primair lijkt toe te leggen op het verhuren van haar accommodatie, is het voor het theaterminnende publiek een verrassing om op een dergelijk stuk van hoog niveau vergast te worden, ook al moet het van overzee komen. Het verzoek om voorstellingen voor de middelbare schooljeugd kon door Nankoe niet worden ingewilligd, daar de speler en technici binnen enkele dagen weer moeten vertrekken.

Merci beaucoup au beau capitain Wilnor et toute la organisation!
NAKS is zeer tevreden met de ondersteuning van de partners en de Nederlandse Ambassade die dit mooie en nuttige project hebben willen ondersteunen. Hierdoor heeft het bezoekerspubliek ken­nis kunnen maken met het pro­duct van een bekende Caribische schrijfster en kunnen participeren in discussies over maatschappelijk relevante ontwikkelingsthema’s, die uit het stuk gedestilleerd kon­den worden.

NAKS TORI no. 13, 2013 editie