Prostaat kanker in Suriname

De vorige keer hebben wij al een artikel over prostaatkanker in NAKS TORI opgenomen. Naar aanleiding van vele vragen hebben wij besloten een vervolgartikel te plaatsen, met dank aan Melvin Boerleider.

Heden ten dagen blijft het woord kanker onder velen in de Surinaamse samenleving nog steeds een taboe.Het woord kanker wordt aangeduid met “ takru siki”.

Kanker doodsoorzaak nummer drie in Suriname
Jaarlijks overlijden er volgens de statistieken in Suriname zo’n 280 mensen aan kanker.
Het aantal nieuwe gevallen van kanker per jaar in Suriname is niet bekend, maar als we er vanuit mogen gaan dat Suriname niet wezenlijk verschilt van de rest van de wereld, zal het zo rond de 1850 moeten liggen.

Het lichaam maakt zelf cellen aan die het nodig heeft
Het menselijk lichaam bestaat uit miljarden cellen. Die cellen zijn zo klein dat je ze met het blote oog niet kunt onderscheiden. De hele dag door maakt je lichaam nieuwe cellen aan: om te groeien en om beschadigde en verouderde cellen te vervangen. Het aanmaken van nieuwe cellen gebeurt door celdeling: 1 cel splitst zich in 2 nieuwe cellen, deze nieuwe cellen splitsen zich ook weer in twee nieuwe cellen en zo door.
Over het algemeen maakt het lichaam precies die cellen aan die het nodig heeft . De aanmaak van nieuwe cellen wordt gereguleerd door erfelijk materiaal (DNA) dat in vrijwel elke cel zit.

Schadelijke invloeden op de aanmaak van cellen: tumor: teveel cellen
Tijdens ons leven staan onze cellen voortdurend bloot aan schadelijke invloeden van binnen en van buiten, bijvoorbeeld UV straling (zonlicht), rook, chemicaliën. Meestal is het lichaam zelf in staat om deze schade te herstellen, maar soms raakt een cel zo onherstelbaar beschadigd dat het erfelijk materiaal (DNA) verandert. Als dat gebeurt, is het lichaam niet meer in staat om de deling, groei en ontwikkeling van nieuwe cellen in goede banen te leiden. Op zo’n plek ontstaat dan vaak een overmatige celdeling. Er worden dus meer cellen aangemaakt dan nodig. Hierdoor ontstaat dan een gezwel of tumor.

Prostaatkanker: vaak te laat ontdekt
Kanker bij de mannen wordt veelal in een latere stadium ontdekt, waarbij een curatieve behandeling niet meer mogelijk is. Met curatief wordt bedoeld, het doen genezen van dit ziektebeeld. De meesten verschijnen bij de huisarts wanneer er al complicaties opgetreden zi jn. Slechts 10-15% van alle prostaattumoren worden ontdekt op een vroege, in opzet te genezen stadium door verbeterde diagnostiek.

Bijna geen symptomen in het begin van de kankervorming Prostaatkanker geeft in het begin bijna geen symptomen. Enkele symptomen zijn:
• Vaker moeten plassen
• Pijn bij het plassen
• Troebele of bloederige urine

Goedaardige en kwaadaardige tumoren
Een tumor of gezwel hoeft niet altijd te betekenen dat u kanker heeft . Een gezwel kan namelijk goedaardig of kwaadaardig zijn. Goedaardige gezwellen (ook wel benigne tumoren genoemd) zijn meestal goed afgegrensd: ze groeien niet door andere weefsels heen en verspreiden zich niet door het lichaam. Zo kunnen ze dus weinig kwaad doen.
Overigens kan ook een goedaardige tumor vervelend zijn. Als de tumor te groot is of op een hinderlijke plek zit, waardoor hij tegen omliggende weefsels of organen drukt, moet hij vaak toch verwijderd worden. Een kwaadaardig gezwel drukt organen en weefsels niet alleen opzij, maar groeit er dwars doorheen. Bovendien kunnen de cellen van een kwaadaardige tumor losraken, door het lichaam gaan zwerven en op nieuwe plekken tumoren beginnen. Als dat gebeurt, spreekt men van uitzaaiingen (metastasen).

Geef kanker geen kans
Er is een duidelijk verband tussen kanker en ons eigen gedrag. Bij meer dan de helft van de mensen die aan kanker overlijden heeft een ongezonde levensstijl een belangrijke rol gespeeld bij het ontstaan van deze ziekte. Met een gezonde leefstijl kun je zelf veel doen om het risico op kanker te beperken. Preventie van kanker kan door stoppen met roken, gezond eten (een dagelijks gevarieerd menu met voldoende groente en fruit), voorzichtig zijn met zon en voldoende beweging. Maar een manier van leven die kanker gegarandeerd voorkomt, is er helaas niet. Vaak is kanker het gevolg van een samenloop van omstandigheden, variërend van je genen, schadelijke stoffen tot en met „gewoon pech dat een cel uitgroeit tot iets kwaadaardigs.

Tips:
Door het bezoeken van de google.nl media kun je vele tips verkrijgen, hoe om te gaan met prostaatkanker, preventie en levenstips. Voor een goed gesprek hierover of onderzoek, raadpleeg dan uw huisarts.

NAKS TORI no.11, 2013 editie

Yvonne Wolfgang, bestuurslid NAKS Kotomisi: “Ik sta over een jaar weer op mijn benen….”

Dat waren de woorden van Yvonne Wolfgang, nu 75 jaar oud, die een jaar geleden te horen kreeg dat een deel van een van haar benen geamputeerd moest worden. Yvonne Wolfgang vertelt haar eigen verhaal: “Eigenlijk wordt je heel hard getroffen door zo een mededeling. Het lijkt alsof je hele leven instort, alsof een hele grote ramp over je heen komt. Een erg beroerd gevoel. Maar ik ben blij dat ik niet heb toegegeven aan dit gevoel, dat je alleen maar omlaag trekt. Ik heb zoveel stimulans gekregen van mijn kinderen, kleinkinderen, andere familieleden, vriendinnen en van NAKS en NAKS Kotomisi. Deze stimulans heb ik omgezet in positief denken. Ik heb aan mezelf gezegd dat ik mij volledig zou inzetten om binnen een jaar weer te lopen. En het is gelukt. Ik heb een beenprothese. Ik heb geluisterd naar alle adviezen van de dokter. Ik heb alle aanwijzingen van de fysiotherapeut gevolgd. Ik heb zware lichamelijke oefeningen moeten doen, en ik heb volgehouden. Met de hulp van de Heer daarboven, mijn eigen inspanningen en de liefde van mijn omgeving sta ik weer, loop ik weer op mijn vijfenzeventigste!” En wij kunnen heel veel leren uit dit verhaal van Yvonne Wolfgang: geef niet op, hoe moeilijk jouw situatie soms kan lijken…………………..!

NAKS TORI no.11, 2013 editie

Joan Kassels volgt cursus behoudsmedewerker archieven

Archieven zijn van onschatbare betekenis voor organisaties zoals NAKS. Dit besef is al geruime tijd doorgedrongen bij het NAKS bestuur. Maar naast besef en inzicht is het zaak dat de nodige deskundigheid wordt ontwikkeld om invulling te geven aan dit besef.

Er zijn al twee concrete stappen ondernomen op dit gebied. In de eerste plaats is een externe deskundige belast met het ordenen van alle NAKS documenten zoals cd’s, dvd’s, attributen, die in de loop der jaren zijn verzameld. Het is de bedoeling om binnen een jaar ordening te hebben bereikt hierin. Een tweede stap was het plaatsen van Joan Kassels op de Opleiding Behoudsmedewerker Archieven, die georganiseerd wordt door het Nationaal Archief Suriname.

Joan Kassels over het belang van deze opleiding: “Als ik de opleiding heb afgerond kan ik NAKS assisteren bij het ontwikkelen van de meest ideale omstandigheden om documenten en objecten te bewaren. Ik kan ook helpen bij preventieve conservering. Dat betekent dat de organisatie vooraf maatregelen kan treff en om te bewerkstelligen dat datgene wat waardevol is, goed bewaard kan worden. Ook zal ik tijdig aan NAKS kunnen doorgeven wanneer het nodig is om speciale deskundigen in huis te halen. Het gaat erom dat je als behoudsmedewerker op een actieve manier kan meedenken over het behoud en beheer van collecties en dat je hierover kan communiceren met het bestuur, personeel, leden van NAKS en andere gebruikers”.

Joan verder: “Ik stel het zeer op prijs dat NAKS mij in de gelegenheid heeft gesteld deze cursus te volgen. Met de opgedane kennis zal ik mijn bijdrage leveren om samen met anderen het archief van NAKS op een deskundige manier op te zetten”.

NAKS TORI no.11, 2013 editie

Enver Panka dubbele winnaar Suripoku Award 2012

Onze Enver is door het Surinaams publiek gekozen tot dubbele winnaar van de Suripoku Award 2012. Hij is de beste mannelijke artiest van 2012 en viel tevens in de prijzen met de groep Suri All Stars Stichting Suri Poku (SuPo) heeft het initiatief genomen om jaarlijks de Suri Poku Award uit te reiken. Op deze manier wil SuPo een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van de Surinaamse muziek.

Muziek die door een artiest met Surinaamse achtergrond is gemaakt en niet gebonden is aan plaats of stijl. De eerste Suripoku Award Show werd op 6 maart 2013 gehouden in TBL Cinema. Vanaf 4 februari mocht het Surinaamse publiek stemmen voor vijf categorieën: beste vrouwelijke artiest, beste mannelijke artiest, beste nieuwkomer, beste Duo of Groep en Suripoku van het jaar.

Enver, dubbele winnaar is natuurlijk de trots van NAKS. Hij vertelt over zijn ‘roots’ in NAKS: “Mijn vader die bestuurslid is van NAKS vond dat mijn broertje en ik een positieve bezigheid moesten hebben. Op mijn negende schreef mijn vader ons in bij NAKS muziekschool. Hij wilde dat wij blokfluit lessen moesten volgen maar dat vond ik niet spannend en koos ervoor om snaardrumlessen te volgen. Niet lang daarna begonnen de Afro-Surinaamse percussie-instrumenten mij meer aan te spreken en ik stapte over naar het volgen van lessen om de Apintidrum te leren bespelen. Ik was erbij toen NAKS Krioro Pikin in 2000 werd opgericht .Wij deden winti voordrachten, zongen Afrikaanse liedjes en de meisjes leerden hoe zij moesten modeleren in koto’s. In NAKS Krioro Pikin was ik skratyi drummer en background vocalist.”

Enkele reacties van NAKSers
“Lobi wan ….heel mooi en we zijn met z’n allen heel trots. We blijven geloven, hopen en samen bundelen voor nog meer successen. Makandra wi tranga”
“Je bent een voorbeeld voor velen ….. “
“Anana wani alasani waka bun gi yu, meki moro lobi hopo no dray baka no fadon, hori faste san yu habi.”

Reactie van Enver aan de NAKS Famiri
“Ik bedank een ieder van de organisatie voor de steun, de sabi en de leri. Ook mijn dank aan Dee Dee (Red: wijlen voorzitter NAKS, Elfriede Baarn-Dijksteel), moge haar ziel in vrede rusten. Ik zeg het, omdat dit het bewijs is dat Dee Dee no libi soso s’ma na baka! NAKSers zijn BURGERS MET BAGAGE!!! We gingen voor een award en hij is binnen, omdat we hebben gehoopt, omdat we hebben gebundeld. Gaan we voor alles, nou dan kennen we het recept voor succes en resultaat: hopen en bundelen. Mi lob’ unu en gran tangi”.

NAKS TORI no.11, 2013 editie

Deelname NAKS aan Blakaman dey 2013

De Blakaman Dey wordt jaarlijks gehouden op elke eerste zondag van het jaar en wordt georganiseerd door de Feydrasi Fu Afrikan Srananman. De organisatie NAKS heeft ook dit jaar geparticipeerd aan Blakaman Dey 2013, waarbij Wilgo Baarn namens NAKS de artistieke leiding had. De Blakaman Dey 2013 werd gehouden in de Botanische tuin van Iwan Wijngaarde aan de Previenlaan, een pracht van een tropische tuin. Darell Geldorp maakte voor NAKS Tori het volgende verslagje.

De artistieke leiding van de dag lag in handen van Wilgo Baarn, onze eigen Oom Wil. Hij toverde de Botanische tuin om tot een waar Culture Entertainment Park. Vanaf binnenkomst konden de bezoekers genieten van live muziek en al lopend kwam men van alles tegen: zanggroepen, dansgroepen, een lezing, culinar en crafts. Kortom alles wat te maken heeft met de Afro-Surinaamse cultuur.

Door de organisatie Feyderasi Fu Afrikan Srananman werden er 2 awards uitgereikt.
Een award voor de bijdrage aan het verheff en van de Blakaman en inzet voor het instandhouden van de Afro-Surinaamse Cultuur. Die twee awards werden uitgereikt aan twee bekenden in onze samenleving: Serena Holland en Wilgo Baarn. Aan de sleutelpersonen en de verschillende groepen die hebben geparticipeerd tijdens de Blakaman Dey 2013 werden er oorkondes uitgedeeld, waaronder aan Gisela van Bosse en Lucien Vriese.

Enkele groepen die hebben geparticipeerd tijdens de Blakaman dey 2013 waren:
Sisa, Mi Afi , Ama, Sweet Melody, NAKS Kwanzaa, NAKS Wan Rutu, NAKS Okobua, Baka Tyala, Stichting Kankantri en Sabi Diri. Zij wisten de bezoekers bezig te houden met hun zang, dans, informatie en percussie. Als slotstuk mochten de bezoekers dansen op de tonen van de muziekformatie Switi Firi, die jong en oud op de benen brachten.

NAKS TORI no.11, 2013 editie

Het oudste actieve lid van NAKSKotomisi en van NAKS wordt op 29 augustus 100 jaar

Tante Augusta, het oudste actieve lid van NAKSKotomisi en van NAKS wordt op 29 augustus 100 jaar en NAKS Kotomisi bereidt zich voor op deze mooie dag! Wat een leeftijd. Wat een vrouw! Bestuur en leden van NAKS Kotomisi zijn reeds op 29 maart begonnen met het inluiden van deze heuglijke dag door uitgebreid bij tante Ella op bezoek te gaan en alvast een feest te vieren. Hetzelfde zal herhaald worden op 29 juni, en dan op naar de 100. Tante Augusta, dit is niet aan vele Surinamers gegund. U bent een voorbeeld voor velen, vooral op het gebied van de bewaking van uw gezondheid!

NAKS TORI no.11, 2013 editie

Kanga spelletjes

Op de agenda van Wan Rutu voor 2013 staat ook de organisatie van de “Kanga-spelletjes”. Darell “Bij de Kanga wordt aan kinderen spelenderwijs de realiteit van het leven aangeleerd. Deze spelletjes werden in de slavernij door de Kriyoro Mama aan de kinderen bijgebracht. Door middel van al deze activiteiten willen wij de gewoonten en gebruiken van de Stadscreolen documenteren en laten vastleggen. Ze mogen niet verloren gaan” , aldus Darell van NAKS Wan Rutu.

NAKS TORI no.11, 2013 editie

NAKS Wan Rutu: Dansworkshops voor behoud traditionele Afro-dans

Onder het thema ‘Fu Sabi Den Dansi Fu Yu Granwan’ organiseert NAKS Wan Rutu een serie dansworkshops van dansstijlen die bij winti worden toegepast. Darell Geldorp, voorzitter, informeert NAKS Tori als volgt. Darell: “In februari zijn wij begonnen met de traditionele Afro-Surinaamse stijlen Aisa en Fodu. Daarna volgen de Leba, Ingi, Ampula, Banya en Laku dansstijlen. Elke winti heeft een eigen patroon, lied en ritme. Tijdens de workshops wordt niet alleen gedanst, maar er wordt ook achtergrond informatie verstrekt over de betreff ende winti, de danspassen en een verklaring van deze danspassen. De Banya en Laku zijn geen winti dansstijlen. Het waren sociale dansstijlen die door slaven werden opgevoerd. Hierbij wordt achterwaarts gedanst, waarbij bij de banya met de voeten naar achteren wordt gesleept en bij de Laku de benen naar achteren geschopt worden. Deze zijn een voorloper van de Kaseko dansstijl. Tegenwoordig worden ze ook bij de voorouderverering gedanst”.

NAKS ondersteunt NSO keukenproject

Sinds half maart is NAKS begonnen met het ondersteunen van het keukenproject van de Naschoolse Opvang (NSO). Een ploeg van vijf NAKSERS is aangesteld om van maandag tot en met vrijdag 360 maaltijden klaar te maken voor 4 scholen in de buurt van NAKS. De NAKS keuken was kort geleden gerenoveerd en ingericht met steun van NAKS Clubleden en het SKANfonds. Dat kwam heel goed uit. NAKS is blij met de uitvoering van dit project omdat we hiermee een bijdrage kunnen leveren aan gezonde en lekkere voeding voor een groot aantal kinderen op dagbasis, waarbij gewerkt wordt met de instructies van voedingsdeskundigen. Voor NAKS en voor de keukenploeg werkt het project versterkend omdat werkgelegenheid wordt geboden aan 5 NAKSers, drie van NAKS Kaseko Loco: Luciano Tjauw A Hing, Norma Sante en Sergio Dahl en verder Natasja Strok (Wan Rutu) en Urmia Rijssen (Kwanzaa). De bestuursleden Henny Panka en Mariska Hew a Kee vervullen een coördinerende rol hierbij.

NAKS TORI no.11, 2013 editie

NAKS deelname avondvierdaagse 2013

Hoewel we in dit bulletin verslag doen over het eerste kwartaal van 2013, willen we de NAKS TORI lezers het verslag van de deelname van onze groepen aan de AVD niet onthouden.
Onze NAKSers hebben op een voorbeeldige manier deelgenomen aan de AVD 2013: ze zagen er prachtig uit en hebben enthousiast en gedisciplineerd meegelopen.
Het is altijd heel prettig om te ervaren op welke geweldige manier deze ambassadeurs en ambassadrices NAKS hebben uitgedragen.

NAKS Nyofi Krioro heeft de 3e prijs kunnen winnen in de Culturele categorie voor Junioren, een mooie prestatie! De seniorengroep onder leiding van Wan Rutu heeft geen prijs binnengehaald, maar ze waren volgens ons zeer zeker een prijs waard!
Om de woorden van Wilgo Baarn te gebruiken: “De Nyofi ’s en Wan Rutu en ook de hele NAKS Famiri natuurlijk. We zijn toch zo trots op onze jongeren en Wan Rutu!!!!! we zijn niet weg te blazen of weg te vegen. Jullie zijn in de running en ze krijgen ons niet klein. We gaan ervoor en gaan door!”

NAKS TORI no.11, 2013 editie